17.7.2006
Jóhanna Helga Halldórsdóttir,
Síðasta kvöldið í eyðidalnum.
eftir Jóhönnu Helgi Halldórsdóttur bónda, rithöfund
og skáld sem býr fyrir norðan
Hann beið þarna ennþá hjá gamla malarnáminu. Hann var búinn að bíða lengi í bílnum, alltof lengi, og hann hálfvegis fyrirleit sjálfan sig fyrir að fara ekki bara. Hún var með öðrum, hann vissi það, fann það í öllu og öllum, fann eins og óþekkt afl væri ýtandi honum í burtu frá henni. Það var eins og væri verið að búa til pláss í kringum hana í loftinu, í tilverunni, hreinsa hann út og nú beið þetta nýja pláss eftir að hinn maðurinn nýtti sér það, yfirtæki hans sess í tilverunni. Hann fann það jafnvel inni í bílnum þar sem hann sat í kuldanum, að lyktin hennar var að yfirgefa hann líka, hverfa smátt og smátt, hugsanir hennar og hlátur voru víðsfjarri honum og bílnum hans, tilveru þeirra og framtíð þeirra.
Bílljós.
Hann leit á úrið sem sýndi rúmlega ellefu. Þessi ók framhjá og hún hafði ætlað að hitta hann þarna um níuleytið. Hann gnísti tönnum. Af hverju fer ég ekki? Ég gef því sjens til hálftólf, þá fer ég??..
Hann elskaði hana, myndi vaða eld og reyk, gera hvað sem er, bara ef hún færi að elska hann aftur og gera sambandið að því sem það var einu sinni. Lífið í litum, án hennar og alls sem henni fylgdi var allt grátt eins og þetta malarnám, og rigningarsuddinn úti. Grátt, drullugt, skítugt og ömurlegt. Hann fór yfir það í þúsundmilljónasta skipti hvort það væri ekki örugglega eitthvað sem hann gæti gert til að ná henni aftur til sín, svo þau héldu áfram með framtíðaráform sín, héldu áfram að fara saman í bíó með kunningjunum, héldu áfram að kúra sig undir teppi í jólafríum og gera pínu grín að mismunandi skrýtnum fjölskyldum hvors annars, héldu áfram að hlæja saman, fara í snjókast, gera allt sem þau höfðu gert saman undanfarin næstum fjögur ár. Hún var löngu orðin partur af fjölskyldunni, það elskuðu hana allir, það var eins og hún málaði allt og mótaði fólk upp á nýtt, gæti dregið fram það besta og skemmtilegasta í tilverunni fyrir hvern og einn. Hann mundi eftir því þegar þau voru að passa yngri systkini hans einu sinni þegar foreldrar hans voru í burtu, hún var svo góð við litlu stelpurnar, lék við þær, greiddi þeim og las fyrir þær. Svo þegar þau litlu voru öll sofnuð og þau tvö farin uppí til að elska hvort annað, þá kom yngsta systirin skælandi og vildi fá að sofa uppí hjá þeim. Hún sagði, auðvitað elsku krúttið okkar, og hélt utan um hana þangað til hún sofnaði??Hann vissi ekki af hverju þessi minning var sterkari en aðrar, kannski af því að með henni var allt svo auðvelt, án hennar vissi hann ekki hver hann var.
Bílljós aftur.
Klukkan var farin að ganga eitt. Hann barði sjálfan sig í hausinn, djöfullinn, andskotinn hafi þetta helvítis drasl allt saman??..svo ræsti hann vélina og hitaði bílinn, hann var farinn að skjálfa úr kulda.
Þarna kom hún, gekk rólega í áttina til hans, brosti þegar hún sá hann. Allt öðruvísi brosi en þegar hún elskaði hann meira en allt annað, hann sá það. Svona andskotans vinabrosi. Nei hann mátti ekki vera neikvæður, hann minnti sjálfan sig á að hann ætlaði að ná henni aftur, ekki leggja útá hana, ekki dæma hana?..
Hann hljóp út á móti henni: Hæ! Gott að sjá þig loksins.
Hún: Hæhæ, fyrirgefðu hvað ég er sein. Ég var viss um að ég missti af þér.
Hann: Ég var reyndar búinn að setja í gang.
Hún: Eigum við að vera hér? Um hvað vildirðu tala við mig?
Hann: Neinei, keyrum eitthvað um.
Hann horfði dáleiddur á hana fara að bílnum og inn í hann, fann sára tilfinningu og vissu um það í brjóstinu að þetta væri í síðasta skipti sem hún æki um með honum, sæti í bílnum hans, og væri jafnvel víðsfjarri þótt hún væri hjá honum. Það var eins og hann kæmist ekki nálægt þessu plássi sem búið var að hreinsa til í, í kringum hana. Þetta er búið, söng í höfðinu á honum, svo ömurlega búið. Samt ók hann af stað, og meðan hann ók skynjaði hann hana á ýktan máta, hún var í flottu gallabuxunum sínum með skrautinu, þröngum bol og hnepptri peysu yfir, hárið niður á mitt bak og rúmlega það?..guð hvað hann elskaði hárið á henni, það var svo silkimjúkt og angaði af henni og ilmvatninu hennar. Hún var eiginlega ekkert máluð, samt með gloss og alla hringana sína og gullfesti. Já, bíddu nú við, hvaða festi var þetta um hálsinn á henni?
Honum kólnaði og hitnaði til skiptis, vissi ekki hvað hann átti að segja eða hvert hann átti að keyra. Þetta var svo ömurlega búið.
Hvað vildirðu mér?
Hann: Mig langaði bara til að spjalla um heima og geima, vita hvar ég stend, hvar við stöndum. Mig langar að þú segir mér hluti sem ég veit ekki.
Hún: Ég veit ekki alveg hvað þú meinar, ég er búin að segja þér allt. Hún brosti til hans: Spurðu mig þá.
Hann: Æi, ég vil vita hvort þú sért alveg ákveðin í að við séum ekki saman lengur, ég skil það ekki alveg, sætti mig ekki við það og langar til að við reynum áfram.
Hún: Ég hef verið heiðarleg við þig, og mig langar ekki til að gera hlutina erfiðari en þeir þurfa að vera. Mér líður alveg ferlega asnalega og ég þarf tíma til að vinna úr mínum málum alveg eins og þú, en við erum ekki að fara að vera saman aftur og mig langar ekki til þess að við reynum það. Þú veist alveg eins vel og ég að það gengur ekki upp.
Hann: Hvað með allt sem við eigum saman, hvað með allt sem við höfum gert saman, öll framtíðaráformin, fjölskyldurnar okkar, lífið okkar? Ég sé það ekki fyrir mér án þín. Þú stekkur bara burt og byrjar upp á nýtt með öðrum manni á öðrum stað og ég sit einn eftir. Hvað er svona mikið betra við hann en mig?
Hún: Heyrðu, þetta var allt búið áður en ég kynntist honum, kannski er það bara smáskot, ég er ekki að leita mér að öðrum til að taka við af þér, skilurðu? Ég ætla bara að halda áfram með líf mitt, og ég á virkilega frábærar minningar um okkur og allt sem við eigum saman, minningar sem ég elska og virði og gleymi aldrei. Þær eru í albúmi í stórum hólfum, bæði í heilanum og hjartanu. Hún hló og horfði á hann þannig að hann skammaðist sín fyrir að halda eitthvað annað en að hún væri engill. Hvernig gat hún alltaf verið svona góð, blíðlynd og róleg?
Hann langaði að hrista hana til, fá aftur kærustuna sína. Sjáðu til, við vorum meira að segja trúlofuð, byrjaði hann aftur. Hann stöðvaði bílinn, þau voru komin upp í gamla dalinn þar sem þau höfðu svo oft gengið um, leikið sér, átt unaðsstundir úti í náttúrunni, horft á stjörnurnar?? Þetta var að hellast yfir hann, fortíðin var að æra hann.
Hún tók ekki eftir því hvað hann sagði, fór út úr bílnum: En yndislegt að þú skulir fara með mig hingað, þetta er svo frábær staður. Sérðu ekki að við getum átt svo margar frábærar minningar saman, eitthvað sem enginn annar á, þannig hugsa ég um þig. Getur þú ekki líka hugsað þannig um mig? Tíminn líður og hann græðir öll sár.
Hann tók eftir að það var hætt að rigna, og þótt það væri næstum komið haust var angan úr grasinu og frá trjánum upp við gamla bæinn sem þau höfðu oft komið inn í og borðað nestið sitt, kelað og elskast og spáð í hvernig fólkið hefði haft það sem bjó þarna fyrir löngu.
Hann tók utan um hana og þau gengu að bænum, honum var þungt fyrir brjósti og þegar hún sagði: Veistu, ég á aldrei eftir að gleyma þér og þessum góða tíma okkar saman. Hugsaðu þér hvað verður gaman þegar við hittumst á einhverjum útskriftarmótum eftir svona tuttugu, þrjátíu ár?
..þá var eins og eitthvert villidýr innra með honum tæki af honum ráðin, öskureitt, helsært dýr. Hvað var nú þetta, var hún að reyna að hugga hann og hughreysta eða hvað? Var henni svona skítsama? Það var annar maður, önnur lykt, önnur orka að taka yfir hans pláss við hliðina á henni, hann langaði að eyðileggja, drepa og útrýma því, hvað sem það væri.
Hann henti henni á moldargólfið og heyrði þungan dynk þegar hún lenti. Hann stóð yfir henni og þegar hún reyndi að reisa sig upp á olnbogana: Hvað ertu að gera maður?
Hálfskælandi og greinilega hrædd við hann, sem var fáránlegt því hann var alltaf góður við hana og elskaði hana og ætlaði að lifa allt lífið með henni.
Varð vitlaus og slóst við hana, sleit af henni festina og henti henni, klóraði hana sjálfa og lyktina af manninum sem loddi við hana, barði höfðinu á henni í gólfið og það var ekki fyrr en hún lá kyrr undir honum og hann fann ekkann frá henni frekar en heyrði, þá reif hann af henni fötin og fór inn í hana.
Það var djöfullega gott, samt fann hann að hún tók ekki á móti, horfði bara á hann furðu lostin og grét. Villidýrið tók af honum stjórnina, hann gerði það sem hann vildi og naut þess líka, en hann komst ekki inn í þetta pláss sem var búið að taka frá honum, fann að hann átti hana ekki lengur, enginn hluti af henni tilheyrði honum lengur og hann öskraði eins og vitstola þegar hann fékk fullnægingu eins og blossa í endalausu myrkri. Um leið skildi hann og skildi alls ekki hvað hann hafði gert.
Hún var ísköld, skalf á moldargólfinu og henni blæddi. Líkamanum blæddi og sálinni blæddi meira.
Hann klæddi hana, bað hana fyrirgefningar, sagðist elska hana, sagði henni samhengislaust á meðan hann reyndi að þvo það mesta af út við lækinn, allt sem hann var að hugsa á meðan hann beið, allt sem hann hugsaði síðustu dagana og fann til, allt sem hann vildi að þau gerðu saman, núna og í framtíðinni.
Hann hló, snökti, bað hana fyrirgefningar aftur og aftur, sagðist gera hvað sem er, sagðist aldrei taka trúlofunarhringinn af.
Segðu mér hvað ég á að gera fyrir þig. Hún leit á hann með sprungið andlit: Hvað gerðirðu við festina hennar mömmu?
Hann hljóp og fann hana, færði henni þangað sem hún sat við lækinn og huldi andlitið í höndum sér: Hún er slitin, gaf mamma þín þér festina?
Hún svaraði ekki og þegar hann vildi hjálpa henni að standa upp, hristi hún sig: Ekki! Gekk sjálf að bílnum, stóð þar: Ég vil fara heim til mömmu og pabba núna strax.
Hann talaði og talaði alla leiðina, það var ekkert sem hann vildi ekki gera fyrir hana, bara hafa samband ef eitthvað er, þú átt mig alltaf að, heyrðu bara í mér á morgun þegar þú vaknar, manstu þegar við?? Manstu ekki þegar við???
Hún sagði ekki orð.
Ekki eitt orð.
Hann hljóp út og opnaði fyrir henni þegar þau voru komin heim til hennar: Ég skal fara upp með þér.
Hún hristi höfuðið, leit á hann eitt andartak og hann hafði aldrei séð augu hennar svo djúp og opin:
Þú kemur aldrei aftur hingað inn til mín. Þú hefur ekki samband við mig aftur. Svo fór hún inn og hurðin skall í lás. Hljóðlega, -en að eilífu.
Hann ók af stað inn í grámann. Hann skildi ekki neitt í sjálfum sér en eitthvað heilagt hafði verið eyðilagt. Hann hafði gert eitthvað sem hann yrði alla ævina að bæta fyrir, - þó gæti hann ekki bætt þeirri manneskju þetta, sem hann helst vildi. Hann fyrirleit sjálfan sig og fann hvað þetta var ömurlega búið.
Kona á kaffihúsi
Sama kaffihús, daginn eftir.
Sama borð, sami þjónn, sama fólk,
skuggi gærdagsins
leiftur úr mynd.
Í gær þekkti hún þetta allt
tengdist því öllu
var hluti af öllu
var hluti af mynd
var hluti af heildinni hans
var hluti af skarkala kaffihússins
talaði, hló, hrukkaði ennið og benti
skildi eftir rauðan varalit á barmi
öll hljóðin
glamrandi bollapör
kliður raddanna, hláturinn
skarkali kaffihússins
raunveruleiki gestsins
ilmurinn
vindlalyktin
ilmvötnin, bókalyktin
kaffi og brauðilmurinn
ilmur kaffihússins
raunveruleiki gestsins
hún tengdist því öllu í gær
í dag er hún eitt spor til hliðar
til hliðar við heildina hans
þekkir ekki raunveruleikann, hljóðin, ilminn
myndin er ekki í fókus þó hún horfi á
hún talar ekki, hlær ekki né bendir
hún hrukkar aðeins ennið
skilur eftir rauðan varalit á barmi
skugga gærdagsins
á sama kaffihúsi, daginn eftir.
Jóhanna Helga Halldórsdóttir, sept. 2002