16.7.2006
Ari T Guðmundsson
SKÓGARKVÖLD VIÐ ELD
Höfundur: Ari Trausti Guðmundsson
Ég hitti hann í skóginum fyrir austan fjöllin þar sem árnar breytast úr háræðum landsins í slagæðar. Hann tók á móti mér í rjóðri við árbakkann þegar ég steig á land úr eintrjáningnum, feginn að vera laus við bræluna úr suðandi utanborðsvél bátsins. Hann gekk til mín niður leirbakkann, ofan eftir skugga af risastóru kapok-tré. Það breiddi úr fullkomlega svepplaga krónu móti heiðum himni að baki hans. Við tókumst í hendur, laust eins og indíánar gera. Þétt handtak er merki um yfirgang.
Nú sátum við hjá litlum, logandi viðarkesti ofar við ána, í kvöldhúminu meðan sólin settist. Loftið læddi til okkar þægilegum svala eftir daglanga mollu. Trjábolurinn var harður að sitja á en það gleymdist þegar kvikur skógurinn tók að enduróma urr, ískur, suð, hvella tóna og skræki. Allt rann þetta saman í margradda bendu eins og frá stórum hópi ósamstæðra og ósamtaka hljóðfæraleikara sem vita ekki sitt rjúkandi ráð. Niður árinnar var varla greinanlegur í ómstríðum söng skógarins. Mér leið vel.
Rauð birtan flökti framan í honum; eiginlega var hann skuggalegur í eldsbjarmanum, með dökkar kynjamyndir í mörkuðu andliti eftir því hvernig bálið blakti. Á bak við hann skarst kolsvart skógarþykkni frá svarbláum himni efst en fjólubláum næst sjóndeildarhringnum þar sem trén runnu saman í órofa vegg. Brátt myndi verða aldimmt.
Þegar við höfðum matast var himininn, skógurinn og rjóðrið okkar orðið eins og svart-hvít ljósmynd. Yfir breiddist stjörnuger, þúsundir misbjartra ljósdepla, og tunglið; já tunglið, það skein skrýtilega; hvítur og skarður máninn snéri sigðinni niður; rétt eins og hann hefði runnið til og snúist á hliðina. En ég vissi betur; tunglið á að vera svona þegar það er nýtt og vaxandi, séð frá miðbaug. Standi einhver þar, liggur sá hinn sami flatur, ef horft er á hann frá Íslandi. Pólstjarnan er við sjóndeildarhring í norðri en Suðurkrossinn í suðri. Úr skóginum sást ekki svo langt, hvorki þetta kvöld né önnur kvöld.
Hann var af ættum ketsjúa sem höfðu byggt sér ból í frumskóginum við miðbaug jarðar fyrir langa löngu Þeir höfðu horft eftir vatni þveránna renna niður í Amazón-fljótið miklu, miklu lengur en byggð hafði varað á Íslandi. Líklega var þessi vinur minn á milli fertugs og fimmtugs; oddviti og náttúrlæknir úr þorpinu fyrir handan næsta skógarás. Hann átti ekki tvær konur og þrjú börn eins og oddvitinn í atsjúara-þorpinu fyrir sunnan, heldur eina konu og sjö börn.
Við drukkum guayusa-te, þegjandi í fyrstu og líkt og við værum báðir annars hugar, en svo tókum við varlega tal saman á tungu sem báðum var framandi en mér þó meir en honum.
Þær eru margar, sagði hann og benti á stjörnuhimininn.
Ég leit upp. Ljósleit Vetrarbrautin líkt og slettist yfir festinguna beint ofan við rjóðrið. Margar bjartar stjörnur bar í slæðuna.
Já, svaraði ég, fleiri en maður heldur.
Svo þögðum við svolitla stund enn. Mér kom í hug að enskumælandi menn kalla Vetrarbrautina mjólkurveginn. Ætli hugmyndin sé ekki komin til vegna þess að fjarlæg stjörnumergðin líkist mjólk sem sullast hefur á gler eða dökkan flöt?
Ég ákvað að halda samræðunum áfram. Ekki þó of flóknum. Já, það er sagt að 100 þúsund milljón sólir séu í okkar vetrarbraut, sagði ég og vandaði mig við tölurnar á spænskunni.
Sólir, vetrarbraut? hváði hann.
Já, glóandi hnettir eins og sólin okkar, sagði ég, stjörnur í stóru safni.
Og plánetur allt um kring. Sólkerfi. Heimar.
Fleiri en laufin í skóginum? spurði hann og það glampaði á augun.
Ég veit það ekki, svaraði ég,? en kannski fleiri en steinvölurnar meðfram ánni, hélt ég áfram eftir nokkurt hik.
Ég veit ekki heldur?fleiri en skýin yfir öllu landinu? sagði hann spyrjandi.
Ég samsinnti með því að hneigja höfuð. Við þögðum um stund og drukkum beiskt teið.
Kanski er fólk í þessum heimum, sagði hann.
Kannski?, samsinnti ég.
Kannski frumskógar og fljót, hélt hann áfram.
Ég veit ekki, sagði ég.
Gaukur galaði rétt hjá og einhvers staðar brast trjágrein.
Hann hallaði sér fram og skaraði í eldinum. Nú logaði andlitið í heiðgulri birtu. Neistaflugið bjó til gular og rauðar stjörnur sem stigu til himins og hurfu. Hann sagði
stundarhátt til að yfirgnæfa snarkið:
Ekkert er óteljandi?hm.
Hann hvorki spurði spurningar né hélt þessu fast fram.
Þetta var bara hægferðug hugmynd sem kviknaði við eldinn og var sett fram til umhugsunar.
Ég íhugaði svar og sagði svo:
Nei er það? En það er ekki hægt að telja allt, ekki í raun og veru, maður bara veit að einhvers staðar á ákveðnu augnabliki er fjöldi einhvers orðinn endanlegur. Ef maður byrjar að telja þá er fjöldinn fyrr eða síðar talinn að fullu?það getur bara enginn talið endalaust, meina ég og?og svo eru líka til mörg fyrirbæri sem aldrei ná endanlegum fjölda? sjáðu til, það eyðast sólir og aðrar verða til meðan maður er að telja þær svo það fæst aldrei endanleg niðurstaða.
Er það? Endanlegur fjöldi eins og fjöldi fólks í heiminum núna en ekki eftir næsta augnablik, sagði hann, hugsaði sig um og bætti við:
Fæðing og dauði?enginn endanlegur fjöldi?
?eins og heildarfjöldi vetrarbrauta og sólkerfa?botnaði ég
Eða vatnsdropar í ánni, sagði hann, ræskti sig og studdi höndum undir kinnar.
Nei annars, ekki eins og fólkið. Það er endanlegur fjöldi fólks á jörðinni, lifandi og dáið fólk. Við fæðumst alltaf aftur, aftur og aftur?, bætti hann við eftir nokkra þögn, ?og lifandi fólki fjölgar af því að fleiri og fleiri fæðast aftur. Ég hef fæðst mörgum sinnum en nú langar mig ekki að fæðast oftar sem maður, miklu frekar vil ég vera andi?skógarandi.
Hann hikaði og ég sá hvítar tennur hans þegar hann brosti í eldsskininu:
Ég meina engill eins og þeir segja heima hjá þér sem eru?, sagði hann afsakandi og hló lágt en botnaði ekki setninguna.
Jamm, muldraði ég og lét sem ekkert væri.
Svo sagði ég, til að eyða þögninni:
Veistu, sólirnar þenjast út, springa og falla að hluta saman þegar þær verða gamlar og útbrunnar. Í þeim hefur til dæmis myndast allt járn sem við notum hér á jörðinni; járnið í machette-sveðjunni þinni, og meira að segja járn í öllu blóði. Blóðinu mínu og blóðinu þínu. Deyjandi sólir framleiða járn. Allt járn alheimsins. Og járn úr deyjandi sól sameinast efninu sem myndar næsta sólkerfi einhvern tíma og einhvers staðar.
Hann svaraði engu, beygði sig fram og teiknaði eitthvað í svörðinn. Hann leit loks á mig og tók ofan derhúfuna, strauk hár frá enninu og stóð upp. Var grafkyrr.
Erum við þá öll skyld, mennirnir, erum við þá öll stjörnubörn; synir og
dætur sóla, líka börnin mín? spurði hann eftir langa umhugsun og settist á ný.
Það er nokkuð til í því, svaraði ég.
Humm, heyrðist í honum, ef sólkerfin eru óendanlega mörg en við ekki óendanlega mörg?ehh? hvernig eigum við að skilja það?
Ég veit það ekki núna, svaraði ég, kannski seinna.
Svo sátum við þegjandi meðan eldurinn kulnaði, himininn sortnaði við að hraðfara ský dró upp í austrinu, skógurinn söng og dansandi eldflugurnar færðust nær. Tesopinn var orðinn kaldur og enn beiskari en áður.