Ritverk þetta má ekki afrita með neinum hætti, svo sem ljósmyndun, -ritun, prentun, hljóðritun eða á annan sambærilegan hátt að hluta eða í heild, án skriflegs leyfis höfundar.
Ólafur Þór Eiríksson segir frá lífsreynslu sinni af þessu hörmulega slysi og baráttu hans við að fóta sig í samfélaginu á ný eftir þrotlausa endurhæfingu
.
Ótrúleg lífsbarátta eftir bílslys!
Morgunblaðið,
þriðjudagur 23. sept. 1975
Umferðarslysið í Grímsnesi: 2 piltar létust og 2 slösuðust lífshættulega
Líðan piltanna tveggja, sem nú liggja á gjörgæsludeild Borgarsjúkrahússins eftir umferðarslysið í Grímsnesi var óbreytt þegar mbl hafði síðast fregnir í gærkvöldi.
Annar piltanna 21 árs gamall frá Laugarvatni var með meðvitund en hinn sem er 20 ára og frá Keflavík og ökumaður bifreiðarinnar var meðvitundarlaus.
Báðir eru þeir mikið slasaðir og sá síðarnefndi í lífshættu.
Tveir félagar þeirra biðu bana í þessu hörmulega slysi.
Eiríkur Ásgrímsson frá Rein, Laugarvatni, f. 3.5.52 og því 23 ára og
Sveinn Sig. Gunnarsson, Brekkubraut 5, Keflavík, f. 17.ág. 55 og því 20 ára.
Slysið varð skömmu fyrir miðnætti sl. laugard.kvöld.
Piltarnir voru 4 saman á Volvo-bíl á leið frá Laugarv. til Selfoss.
Skammt sunnan við bæinn Svínavatn er aflíðandi vinstri beygja og h. megin við veginn standa 2 rafmagnsstaurar hlið við hlið, 3-4 m. frá veginum.
Þar sem lögr. hefur ekki enn getað rætt við þann sem kominn er til meðvitundar eftir slysið, og engir sjónarvottar voru að því liggur ekki ljóst fyrir hvað gerst hefur en svo virðist sem sá þeirra sem ók hafi einhverra hluta vegna misst stjórnar á bílnum og hann skollið með miklu afli á staurunum, enda bendir allt til að hann hafi verið á ofsahraða.
Vélarlok bílsins skall á öðrum staurnum og toppur hennar á hinum, þar sem hann er yfir aftursætinu en þeir sem létust sátu einmitt í aftursætinu.
Bíll kom að slysstaðnum skömmu eftir að slysið varð og var boðum komið til lögr.
Fór hún strax á staðinn með lækni og aðstoðarmenn.
Þegar þangað kom voru piltarnir látnir og er talið að þeir hafi látist samstundis.
Hinir tveir voru fluttir rakleiðis á Borgarspítalann, fyrst á slysadeild og síðan á Gjörgæslu þar sem þeir liggja nú.
Milli heims og helju
Ástæður dásvefns!
Heilabörkurinn er sá hluti heilans sem sér aðallega um virkni og samhæfni taugakerfisins.
Heilabörkurinn er kjarni taugafrumna í miðju heilastarfseminnar og stjórnar túlkun á inn og útboðum taugakerfisins.
Með öðrum orðum er heiladingullinn eins og vekjaraklukka. Ef "klukkan" slekkur ekki á sér sér heilinn ekki um hlutverk sitt, þannig að verðum áfram í dái.
Þrjár tegundir dásvefns þekkjast. Í fyrstu tegundinni, hafa orðið miklar skemmdir á mænunni vegna alvarlegra áverka, blóðleysis í meira en 7 - 10 mínútur eða eða alvarlegrar heilahimnubólgu.
Önnur tegundin gæti verið alvarlegt áfall, ölvun og áfengisfráhvarf, eða lifur og nýrnakast kæmi í veg fyrir að heilinn starfaði eðlilega.
Í þriðja tilfellinu er átt við æxli, heilablóðfall (slag) eða að samþjöppun heilastofnsins valdi skemmdum á taugakerfinu.
Þegar dásvefn er vegna fyrri tveggja tilfellanna, er ekki von á miklum bata. Í fyrstu tegundinni verður sjúklingur alvarlega fatlaður vegna mikils heilaskaða komist hann til meðvitundar.
Í öðru tilfellinu þar sem sjúklingur hefur fengið lifrarskaða eða langvarandi áföll mun hann deyja verði efnaskiptunum sem valda dáinu ekki komið í lag eins fljótt og auðið er.
Í þriðja tilfellinu veldur mikið höfuðhögg dáinu. Þá gæti skaðinn hafa orðið vegna höggs á hauskúpuna eða heilastofninn sem er rétt fyrir ofan hálsinn.
Það sem er gott við þriðju tegundina er að fólk sem hefur lengi legið í dái getur mögulega komist til meðvitundar og náð sér að mestu leyti. Skv. kenningunni ætti að verða mögulegt að vekja sjúklinga af dái með lyfjum, þótt enn hafi það ekki verið hægt.
Skv. kenningunni ætti lyfið "yohimbine" sem hefur verið í notkun í mörg ár, að gera þetta hægt. Vandamálið er það að lyfið hefur valdið mjög hækkuðum blóðþrýstingi jafnvel þótt aðeins hafi verið notast við tiltölulega smáa skammta.
Gerðar hafa verið tilraunir til að þróa lyf sem gæti komið í veg fyrir þessi aukaáhrif "yohimbine" á hjartað og blóðæðar. Tækist það verður hægt að vekja fólk til meðvitundar.
Mestum árangri hefur verið náð með því að nota lyf sem er svipað "carbidopa", sem er notað við Parkinsons-veikinni, en lyfjafyrirtækin eru langt frá þeim árangri að Lyfjaeftirlitið veiti leyfi til þess að notast við það á lifandi sjúklingum.
21.09.75 kl 02
Gjörgæsludeild Borgarspítala
Sérfræðingsrannsókn á Ólafi Þór Eiríkss. Háholti 5, Keflavík
-Sjúklinginr.535-457
Sjúkl. er meðvitundarlaus, engin áverkamerki yfir neuracranium, röntgen af höfði sýnir engin brot.
Sj er aftur á móti með kjálkabrot.
Augasteinar eru jafn þröngir, bregður fyrir skew-deviation
Sj er decorticate bilat.
Sj hefur innfallið lunga og hefur gubba (aspirerað)
Blóðþrýst 130/80, puls 90.
ECHO: eðlil.
Niðurst: Sj hefur mar á heilastofni, en ekkert bendir til blæðinga.
Ráðlegg: Decadon 4 mg. x 4 ( hefur fengið 10).
Halda vökva í 1000- 1400 ml. (glukose).
Barkaskurður.
Sj vegur 70 kg. við komu.
Mun fylgjast með sj.
B. Hannesson
09.21.75 2.30
Röntgen gjörgæslu Borgarspitali:
Doctor: Magnus
HÁLSLIÐIR: Brot sést á hliðarbogi h. megin á 6. hálslið , að auki vantar í það stykki sem situr fyrir neðan rifið ca cm. í þvermál.
Einnig sést skekkja á hálsliðum en á hliðarmyndum greinast engin brot.
Á röntgen mynd sést að 1. rif h megin er líka brotið
HÖFUÐ: óbrotið. Sella turcica eðlilegt og heiladingulstarfsemi góð og kjálka- og ennisholur virðast vel loftfylltar.
NEÐRI KJÁLKI: Brot greinist h megin, cm aftan við kjálkahlutann (angulus) og við augntönn.
Brotin virðast ganga alveg í gegnum kjálkann og beinstykkið vera laust.
LUNGU: H megin í brjóstkassa yfir efsta hluta lunga sést vökvi niður að 6. rifi og er bilið á milli lungans og kassans mest við apex rúmir 2 cm.
Auk þess er þétting út frá báðum hili (lunga) sem gætu bent til aspirationar.
V megin sést ekki lungna-strúktúr út í periferini, gæti bent til samfallins lunga, þótt hvergi sjáist lungnarönd.
KVIÐARYFIRLIT: Það er ekki hægt að greina neinn frían vökva eða þenslu á líffærum í kviðarholi en 2 röntgen-skuggar sjást til móts við sinn hvorn sacroiliaclið (þar sem spjaldhryggur og mjaðmagrind mætast). Líkist helst skugga-röntgen efni. Auk þess má geta þess að pediklin á L: V-S:I þar sem sést greinilega klofi hryggjarlið á þessum liðbolum.
MJAÐMARGRIND: Brot eða aðrar sjúklegar breytingar greinast ekki við þessa rannsókn. JF/_m
09.21.75
Læknar Handlæknis- og taugaskurðdeildar:
20 ára gamall maður sem lagður er hingað inn eftir bílslys sem varð austur í Svínahrauni skömmu fyrir komu kl 2,30.
Hann er alveg meðvitundarlaus en sýnir viðbrögð þó á mjög decerebreraðan hátt við sársaukafullu áreiti og er sennilega með heilastofnsáverka.
Augasteinar eru jafnir og sæmilega vel contrereðar og hann er alveg stöðugur í púls og eru lífsmörk eðlileg.
Kjálki er tvíbrotinn h. megin og það er talsvert mikið mar sem hefur sígið niður á háls h. megin.
Það hryglir talsvert í honum við öndun og þarf að soga töluvert upp úr koki og munni og er það blóðlitað sem upp kemur, en líklega er mest af þessari hryglu neðan frá lungum.
Grunur lék á blæðingu í brjóstkassa skv r.mynd og þess vegna var slanga sett um öndunarveg snemma en ekkert blóð kom upp.
Líklega aðeins mar á lunga.
Aukin heldur var gerður barkaskurður og kom þá mikið blóð upp úr lungnapípum.
Barkaskurðurinn var erfiður vegna skjaldkirtilsvefjar sem lá á barkanum.
Hann er jafnvel með hálsbrot?
Hann hefur smáskeinur víðsvegar helst þó á útlimum.
Hann fær takmarkaðan vökva, Decadron og Penbritin.
Þvagleggur settur upp og hann er hafður í sírita.
Hiti jókst fljótt í 39° og var því settur á kælidýnu og aserín.
Hann virðist annars anda nokkuð vel og hryglan minnkaði stórum eftir að hægt var að sjúga blóðugt slím upp úr barkaslöngunni.
_._./as
9.23.75:
Ástand sj er heldur betra, hann hefur haldist hitalaus að mestu án kælidýnu undanfarinn sólarhring.
Sj andar vel og öndunartölur sem teknar voru í gær voru nánast eðlilegar.
Hann var mjög spastískur (rykkjalömun) til að byrja með, hefur fengið margar valium sprautur undanfarið, en þó minna í gær en fyrradag og þennan sólarhring hefur hann ekki verið spastískur og virðist aðeins léttari.
Hann fær Decadron sprautur 4 mgr. x 4 og Penbritin 1 gr. x 4 og fékk fljótandi fæðu um slöngu (sondumat) í fyrsta sinn í gær.
Hann er áfram með slöngu og barkaskurð.
_.M./go.
09.26.75:
Aðgerð gerð af Sigurjóni Ólafssyni tannlækni.
SJÚKDÓMSLÝSING: Brot á kjálkabeini á augntannarsvæði.
Fractura mandibula dx. (brot í kjálkabeini) -fremra brot er opið inn í munn.
AÐGERÐARLÝSING: H augntönn í efri góm er fyrst fjarlægð vegna þess að hún var mjög laus, og auk þess var talið að aukin sýkingarhætta fylgdi því að halda henni.
Slímhúðin á þessu svæði var síðan saumuð saman með chrom 0:3.
Vírlykkjur voru nú festar á tennur efri góms h og v megin.
Því næst alveolarbarinn víraður fastur við neðri kjálka h megin fram að fremri brotlínu.
Vírar voru síðan festir lauslega í kringum alveolarbarra og einstakar tennur v megin.
Neðri kjálki var síðan færður í occlusion við efri kjálka og allir vírar v megin voru festir rækilega.
Að síðustu voru 2 vírar sinn hvorum megin notaðir til þess að viðhalda interdental fiksation milli efri og neðri kjálka.
Engin vandræði.
- Sigurjon Olafsson/es
09.27.75.
Röntgendeild Gjörgæslu Borgarspítala:
HÁLSLIÐIR, STJÓRN: Brotlega er óbreytt miðað við fyrri skoðun þann 21. 9.75.
Ekki koma í ljós frekari áverkar.
H_/e¾
09.30.75:
Ástand svipað undanfarna daga.
Þó virðist hann eilítið léttari.
Klemmt hefur verið fyrir slönguna sem liggur inn í brjóstholið síðan í gær en dálítil sigð er yfir lunganu og verður e.t.v. hægt að taka drainið á morgun.
Ekki er lengur þörf fyrir.
Vírarnir sem héldu kjálkanum saman slitnuðu en voru festir aftur saman í morgun.
_._.J./bk.
10.01.75 kl. 9.05
Röntgendeild Gjörgæslu Borgarsp.:
LUNGU REKKJUMYND, CONTROL: Nú sést aðens smá rönd á vinstra lunga.
Að öðru leyti er staða óbreytt.
H_/e¾
Draumur í dái???
Ég lýk upp augum.
Loftið er í móðu.
Renni augum til allra átta.
Veggir og loft eru hvít.
Hvar er ég staddur?
Spítala?
Himnum?
Af hverju er ég svona máttlaus?
Hvað er að mér?
Fyrir ofan sjálfan mig, horfi niður.
Nakinn á bekk, orðinn svo rýr.
Fjórar verur standa hjá.
Hvítir sloppar, kannski læknar?
Renna höndum yfir og fjórir skurðir myndast.
Þar sem handleggir og fótleggir tengjast búk.
Einhver flækja sett í sárin.
Renna höndum yfir.
Sárin hverfa.
Ég sé andlit þeirra.
Pakistanar eða Indverjar?
Hverjir eru þið?
Við störfum með Einari á Einarsstöðum.
Ég hvái.
Ef þú kennir þér einhvers meins, færðu hjálp á ...ási.
Og þeir hverfa mér um leið og ég hverf aftur í líkama minn.
Vonin vaknar
2.10.75:
Læknar handl. deildar og taugask. Gjörg. d.
Thorax drainið var tekið í gær og er lungað vel útþanið. Annars enginbreyting að ráði.
7.10.75:
Lítil breyting hefur verið á sjúkl. undanfarna daga, en nú er þó eins og hann sé örlítið farinn að vakna upp, amk. virðist hann skynja einstaka sinnum það sem sagt er við hann. Hann er mjög spastískur einkum v. megin. Hann fær fæðu í vökvaformi gegnum slöngu sem þrædd er um nasir niður í maga og gengur það vel.
4.10.75:
Sjúkl. er talsvert meira vakandi en ekki hefur hann sagt neitt ennþá. Hann hefur verið með hitavellu undanfarið um 38 stig.
Tracheal-túbavar tekin í dag.
Vaknaður úr dái
Ég finn hlýja snertinguna á v. hönd minni og lýk upp augum.
-Mamma, reyni ég að kalla upp í undrun minni, hvað er ég að gera hér?
Hún virðist ekki heyra í mér, þar sem hún situr hjá mér með tárin í augunum.
-Guði sé lof að þú ert kominn aftur, elsku barnið mitt, heyri ég hana segja.
Ég endurtek spurninguna.
-Ertu að reyna að segja mér eitthvað, vinur minn?
Ég mynda já með vörunum og kinka kolli, þar sem ég ligg að öðru leyti hreyfingarlaus undir sænginni.
-Bíddu augnablik, segir hún, stendur á fætur og bregður sér fram. Hún kemur óðara aftur í fylgd karls og konu, íklædd hvítum sloppum.
Skilningssljór horfi ég á þau og hann virðist skilja augnaráðið.
Hann tekur í h. hönd mína og kynnir sig sem lækni og með honum sé hjúkrunarkona.
Ég finn ekkert fyrir snertingu hans
Hjúkrunarkonan dregur af mér værðarvoðina.
Hann þrýstir létt á helstu liðamót, þar sem saman koma liðir og skrokkur.
Segir mér að kinka kolli finni ég fyrir snertingunni.
Ég kenni meins, hef reyndar stöðuga verki fyrir ofan v. læri og í h. öxl.
-Geturðu hreyft tær og fingur ungi maður, spyr hann og brosir uppörvandi til mín.
Ég hreyfi tærnar á h. fæti og fingur v. handar.
Mamma lítur með spurnarsvip í andlit honum.
-Þetta er eðlileg lömun, því að taugar armanna liggja í kross, upplýsir hann.
Ég get hvorki hreyft v. fótlegg, né h. handlegg sem mér þykir verra, þar sem að ég mundi að ég var örvfættur í fótbolta og notaði h. höndina frekar.
Svo tók hann í v. höndina, horfir í augu mér og tekur til máls:
-Þú ert heppinn vinur að eiga svona góða mömmu, byrjar hann og gjóar í virðingarskyni augum til móður minnar sem stendur hinum megin sjúkrarúmsins og heldur um máttlausu hendina.
Hér við hlið þér hefur hún staðið lengst af tímanum sem þú hefur legið hér meðvitundarlaus á Gjörgæsludeild Borgarspítala.
Hún hefur haldið um hönd þína og talað við þig.
Er ég set upp furðusvip, fullyrðir hann að þrátt fyrir að margir séu efagjarnir á það sé hann þess fullviss að sú staðreynd að ég ætti svona elskulega móður sem hefði vegna ástar sinnar gefið sér tíma til að ræða við og hvetja sinn meðvitundarlausa son, ætti stærstan þáttinn í að ég hefði náð að vakna úr dáinu.
-Það voru nú fleiri sem komu, bætti mamma við með gleðitárin í augunum.
Og læknirinn hélt áfram:
-Hingað á spítalann kom sjúkrabíll með ykkur tvo, þig og Bjarna Þorkelsson aðfararnótt 21. sept. sl. eftir bílslys sem hafði orðið skömmu fyrir miðnættið hjá beygjunni við Svínavatn. Bjarni var minna slasaður og hefur þegar verið útskrifaður. Þú aftur á móti varst meðv.laus, lamaður neðan háls vegna brákaðs hryggjarliðar sem marði heilastofn, sagði læknirinn og benti undir hnakkann á sjálfum sér.
Brotið rifbein hafði gert gat á v. lunga, auk þess sem þú varst með tvíbrotinn kjálka.
Hér á spítalanum hefur þú legið sofandi í besta yfirlæti í tæpar 5 vikur.
Talkennarinn Ebba, ung og lagleg kona tekur að venja komur sínar á stofuna þangað sem ég hafði verið fluttur af Gjörgæslunni.
Hún reynir allt hvað hún getur til að finna ástæðu þess að að ekkert hljóð kemur úr talanda mínum, en árangurslaust. Sama hvernig ég reyni að mynda hljóð heyrist ekki bofs.
Eftir að Ebba er farinn taka mamma og pabbi upp þráðinn.
Þau halda uppi samræðum við mig og ég reyni að svara eftir bestu getu á minn hljóðlausa máta.
Eitt sinn er ég reyni að svara og mynda hljóð, klæjar mig í nefið og ósjálfrátt ber ég v. hönd að nefinu.
Og viti menn.
Frá mér berst nefmælt hljóð.
Afar ánægð yfir þessum framförum sonarins, láta þau talkennarann vita af þessu.
Ebba ályktar að í dáinu hefði einhver samgróningur valdið því að loftið gat aðeins borist um nefgöngin.
Pabbi telur að ég geti því aðeins mælt fram orð loki ég fyrir aðra nösina.
Uppbygging hafin
10.20.75:
Sjúkl. hefur sýnt dálitlar framfarir upp á síðkastið.
Hann hefur etið smá og settur í stól og sýnt framfarir þar líka.
Hann er meira vakandi og segir amk. já og mamma.
Hann vegur 49 kg.
Fer á alm. deild í dag.
_.M./bk.
10.20.75
Alm. deild herb. : Kom af Gjörgæslu kl eitt, var í bílslysi í Grímsnesi.
Sjúkl. fær maukfæði og vökvaskema. Setja hann í stól.
Missir þvag í rúmið; var með þvagslöngu, en hann var alltaf að fikta í honum og þýðir ekki að láta flösku liggja við hann.
Fór í stól. Tillir aðeins í fætur.
Sjúkl. er laus við thoraxdrain.
Muna að skrifa það sem hann segir.
Bleytti sig einu sinni.
Hefur verið mjög innhverfur í kvöld, ekkert sagt og virðist ekkert fylgjast með. Fór í stól. Móðir biður um að hann sé hafður í nærbuxum, því sé orðinn svo sénertur (feiminn).
10.21.75:
Svaf í alla nótt. Var blautur í morgun. Fór í stól. Er með niðurgang.
Sjúkl. hafði magasondu lengi og slím vill setjast í nefið.
Hafði mikinn niðurgang einu sinni. Ekkert sagt í kvöld.
10.22.75:
Sofið. Fór í stól og sat lengi. sagði kaffi í dag. Bleytti sig tvisvar.
10.23.75:
Svaf en bylti sér mikið.
Virðist skýrari í augum.
Gengur vel í sjúkraþjálfun.
Vætti sig.
Muna að láta fá þvagflöskuna af og til, en ekki skilja hana eftir.
Hefur pissað í flösku.
Hreyfir sig mikið í rúminu.
Hreinsa vel munn sj. v/ kjálkabrots.
10.24.75:
Blautur einu sinni.
Svaf vel.
Fór á bekken stól og hafði hægðir.
Bleytti sig; kláði í penis; þvo úr saltvatni nokkrum sinnum.
10.25.75:
Svaf vel.Vætti sig. Fór í stól.
Penis þveginn úr saltvatni vegna hugsanlegs kláða.
Gat sagt heilar setningar, þegar hann hélt fyrir vinstri nös.
Sagðist vilja fara heim, þe. með mömmu sinni og pabba.
10.26.75:
Svaf vel. Bleytti sig. Fékk morgunaðhlynningu.
Talar dálítið í dag.
Sat á stól.
Er skýrari. Talað í kvöld. En vill fara heim.
10.26.75:
Sjúkl hefur nú verið vakandi tæpa viku. Hann fylgist nú greinilega með öllu sem gerist í kringum sig og er kominn í talþjálfun og er jafnvel farinn að segja heilar setningar. Hann hreyfir sig mun meira en er dál. spastískur enn. Vi. pupilla er enn greinilega víðari en sú hægri. Hann er ekki lengur incontinent á þvag og saur, en segist stundum eiga erfitt með að koma frá sér þvagi.. Blóðrannsóknir hafa verið eðlilegar.
10.07.75:
Svaf vel. Vætti sig. Morgun aðhlynning. Talaði dálítið í dag.
Fer brátt á Grensás.
Fór í röntgen á v. lærlegg., talar í kvöld, þurr í kvöld.
.
10.27.75
Röntgendeild Borgarsp.
Rannsókn á v. lærlegg óskast vegna bólgu og eymsla um mitt vi. læri, vegna fjöláverka f. 6 vikum.
Læknir: Bjarni Hannesson
V. femur: Brot greinast ekki. Það sjást striklaga bogadregnar kalkanir bæði medialt, lateralt og framanvert við vi. lærlegg, sennilega er um að ræða kalkanir í hematomi.
KS/bó
10.28.75:
Þurr. Svaf vel. Blautur seinna um morguninn.
Getur talað hátt og skýrt, án þess að halda f. vi. nös. Ebba talkennari var að þjálfa sjúkl. Gekk aðeins með sjúkraþjálfara. Ate without existence.
Verið góður í kvöld.
Móðir sjúkl. vill kjarngott fæði fyrir Ólaf.
10.29.75:
Blautur. Svaf vel. Baðaður í baðkeri. Fer líklega á Grensás um næstu helgi.
Fékk spelkur í morgun. Setja á hann 3-4 x á dag til að venja hann við.
10.30.75:
Svaf vel. Bað um tannlækni vegna spanganna.
Blæddi úr kinn svo að læknir frá HNE (háls, nef og eyrnadeild) kom og tók hluta af vírunum.
Óli fann mikið til og var svekktur eftir á.
Pissaði út á gólf.
Spelkur 1x í kvöld, bleytti sig.
Tannlæknir kom ekki.
10.31.75:
Blautur í morgun.
Svaf vel.
Tannlæknir kom í morgun og tók víra í efri góm, en er m/víra í neðri góm áfram.
Reyna að bursta tennur eftir hverja máltíð.
Fékk pípu eh. og losnaði við dálítið af hægðum.
Var mjög þreyttur eftir daginn.
Gekk fram á undirbúning.
Fékk 1 magnyl kl. 18.05 vegna höfuðverkja.
Hefur talað um að ætla að drepa sig.
Svipuð líðan.
11.01.75:
Pissaði í flösku í nótt.
Svaf vel.
Gekk dálítið með sjúkraþjálfa.
Át einn í rúmi sínu.
Á að hafa svartan lepp yfir öðru auga, og síðan hinu.
Át einsamall.
Munnhreinsaður.
Spengingin særir sjúkl.
11.02.75:
Svaf vel.
Hafði hægðir.
Er svipaður.
Sofnaði snemma.
Verið hressari.
11.03.75:
Svaf vel.
Er dálítið deprineraður.
Fór fram úr er móðir hans kom og hresstist að mun.
Sat í stól.
Horfði á sjónvarp.
11.04.75:
Svaf vel.
Mamma segir mér að með okkur Bjarna í bílnum hafi verið tveir aðrir, Svenni besti vinur og Eiríkur skólabróðir og hefðu báðir látist. Enn er ég of dofinn til hugar og handa til að átta mig á því hve mikil áhrif þessi missir á eftir að hafa á líf mitt.
Sá dagur hefur vart liðið allan þennan tíma sem Svenni Gunnars hefur ekki leitað á hugann. Hvernig líf mitt hefði orðið allt á annan veg hefði þessa besta vinar míns notið við.
Þar með er ekki sagt að ég sé óánægður með það sem ég hef, öðru nær, en það er ætíð sem eitthvað vanti.
Borgaspítalinn-skurðlækningadeild.
435-457
Sjúklingur:
Ólafur Þór Eiríksson
Aldur: 19.6.55
Staða: Nemi
Foreldrar:
Eiríkur Gunnar Ólafsson og Hrafnhildur Gunnarsd.
Heimilsf.: Háholt 5, Keflavík.
Kom: 21.9.75
Fór 4.11. 75
Kom vegna afleiðinga bílsslyss.
Sjúkdómsgreining spítalans:
Contusio cerebri
Contusio á heilastofn
Kjálkabrot hæ. megin
Contusio á lunga
Aðgerð: Pneumothorax vi. megin
Brotið 1. rif hæ. megin
Fract. á processu transversus C.VI. hæ. megin
Tracheotomia og vírað saman kjálkabrot.
Sjúkrasaga:
20 ára gamall piltur sem að var farþegi í bifreið í framsæti sem keyrði á háspennustaur í Grímsnesi þann 21.9.75.
Komið varmeð sjúkl. á slysad. um kl 1.30 aðfaranótt 21. sl. Við komu var hann djúpt meðvitundarlaus og pin-point pupillur og það brá fyrir skew-deviation, hann var decorticate bilat. það er að segja að hann var mjög spastískur, hélt handleggnum krepptum um olnbogann og hyperexstenderaði við báða fætur. Hann var með hyperventilatio. Hann var með tvíbrotinn kjálka h. megin og contusio á lunga. Það var þess vegna gerð á honum tracheotomia, sömuleiðis var hann með loftsig yfir v. lunga og var lagt inn hjá honum thoraxdrain.
Ástand sj. var síðan óbreytt næstu daga, en þann 25.9. var gerð á honum bilat. carotis angiografia sem sýndi engin merki um intracranial blæðingar eða neinn intra cranial massa og hann var síðan svipaður þar til þann 14.10.að hann fór að breytast og fór að fylgja skipunum, þótt hann væri mjög spastískur.
Um það leyti hafði Thorax-drainið verið fjarlægt og það hafði verið búið að gera að kjálkabrotinu, þó er hann enn með nokkra víra eftir.
Sigurjón Ólafsson tannlæknir hafði fylgst með þeirri meðferð.
Sömuleiðis var unnt að fjarlægja hjá honum tracheotomiuna, ástand hans hefur farið dagbatnandi og við brottför er hann kominn til fullrar meðvitundar, hann fylgist vel með öllu sem fram fer í kringum hann. Hann talar í heilum setningum og virðist sæmilega áttaður á stað og stund. Hann er með Hornessyndrom h. megin, hann er spastískur í öllum útlimum og með væga quadticparesu. Paresan hefur verið mest í h. handlegg og v. fæti, þannig að sj. hefur verið með diffusan áverka.
Sj. var lengi með hyperexstension um ökklana og er þess vegna í spelkum. Hann hefur verið í sjúkraþj. og hann er byrjaður að fara niður í hjólastól og það er byrjað að taka hann í gönguæfingar.
Það hafa verið endurteknar lungnamyndir og þvagtruflanir eru úr sögunni. Sömuleiðis voru þ. 27.10.teknar myndir af v. femor þar sem hann var með bólgu og eymsli um mitt v.læri og það sást á sj. var með kalkanir í mjúkpörtum þar sem að sj. hafði verið með haematom sem er byrjað að kalka.
Kontrol á hálsliðum var tekið þann 27.9.75 og þá sáust engin merki um dislocation eða göt á hálsliðum sjálfum, það var aðeins þetta isoleraða brot á processus transversus á C.Vl.
Sj. lá lengi með katheter en hann hefur verið fjarlægður og sj. hefur verið á alm. deild og er lystargóður.
Síðustu blóðrannsóknir voru gerðar þann 18.10.75: Hb. var 12,6 hct. 37 s0kk 52, hvt blk. 6,800 og electrolytar voru innan eðlilegra marka. Enduteknar þvagræktanir í okt. voru sömuleiðis negatífar.
Sj. flyst nú á endurhæfingardeild Bsp. við Grensásdeild til frekari endurhæfingar.
Hr læknir, spítalalæknir
Læknar Grensásdeildar
Bjarni Hannesson/go.
Á Grensási
8. nóv. 1975 fer ég í sjúkrabíl milli deilda sp. í endurhæfingu að Grensási(sjá dásýn framar).
-Segiði mér, hvað var ég að gera þarna, spyr ég með fingur fyrir nös foreldra mína og systkini, en fjölskyldan var öll hjá mér við þennan merka áfanga í endurbatanum. Minni mitt er alveg tómt.
Þegar þau taka að rifja upp eitt og annað fyrir mér smákemur minnið aftur,allavega það sem þau vita ásamt mér en annað virðist tröllum gefið. Þau segja mér að að loknum stúdentsprófum hefðum við Svenni sótt um kennarastöður á Hellissandi og fengið.
Við hefðum fest kaup á gömlum hvítum volvo-bíl, snonefndri kryppu til að vera ekki hjólalausir fyrir vestan. Þrátt fyrir að hafa komist í gegnum skoðun virtist bíllinn meira og minna klikkaður, þám. hemlakerfið. Bekkjarbróðir okkar úr Garðinum, Sigurður Albertsson kom honum í ökufært ástand fyrir okkur.
Helgina örlagaríku hefðum við verið í partíi hjá stærðfr.kennaranum okkar, þar sem við héldum gott teiti fyrir komandi átök, ýmist í Háskóla eða á vinnumarkaði.
Engan óraði fyrir öðru en að við kæmum aftur til Keflavíkur á sunnudeginum að loknu kveðjuteitinu. Foreldrar mínir höfðu skroppið til vinafólks í Luxemborg og ég hafði kvatt systkini mín og eftirlét þeim húsið yfir helgina,
Ásgeir var þá 18 ára en
Marta 14.
Við Svenni sem var mjög náinn vinur minn höfðum ákveðið að taka okkur ársleyfi frá námi og vinna okkur inn peninga. Í barnaskap okkar töldum við að skattar okkar yrðu lægri værum við á sama tíma skráðir í Háskólann á meðan við kenndum í sveitinni. Þess vegna skráði ég mig í Guðfr. deild en hann í eðlis-og efnafr., enda hafði hann verið í máladeild en ég stærðfr. Sveinn var fæddur í Keflavík 7.8.55, sonur Fjólu Sigurbjörnsd. og Gunnars Sveinss. kaupfélagsstjóra og ólst upp á Brekkubraut 5. Hann átti tvo yngri bræður og systur og bróður eldri.
Kristinn Kristmundss. sem var skólameistari okkar að Laugarv. reit minningargrein í mbl þar sem segir ma.:
Sveinn var drjúgur námsmaður og fór vaxandi. Þroski hans og framfarir virtust mér koma best í ljós síðasta vetur hans hér og duldist engum að hann var gott mannsefni. Framkoma hans var óvenju ljúfmannleg. Hann var glaðvær og brosmildur dagsfarslega, en undir hinu glaðlega yfirborði bjó djúp íhygli. Góðvild mótaði skapgerð hans og aflaði honum vináttu og trausts.
Þessi orð meistara vors vil ég gera að mínum, enda var hann mér eins góður vinur og vinir geta orðið.
Af Eiríki heitnum, piltinum sem varð Svenna samferða í aðra heima er það að segja að hann hafði verið 2 árum á undan okkur í námi, Ásgrímsson, Laugvetningur eins og Bjarni Þorkelsson og hans besti vinur.
Þeir vinirnir voru með allra skemmtilegustu mönnum.
Tilviljun virðist hafa ráðið því að þeir tóku sér ferð með okkur Keflvíkingunum á sveitaball sem endaði með svona sviplegum hætti.
LENGI LIFI MINNING ÞESSARA FRÁBÆRU DRENGJA!
INNSKOT:
Eftir að bókin þessi kom út hefur ýmislegt sem má telja til tilviljana skeð og átt sinn þátt í að fylla upp í gloppótt minni mitt tengt þessari örlagaríku helgi og gæti eflaust sómt sér vel í bókinni Tilviljanir sem ég hef þýtt. Ég ætla að minnast á tvennt:
Ég fór á milli fyrirtækja og seldi bókina forstöðumönnum þeirra, enda var ég þar oft á heimavelli vegna fyrri starfa minna. Eitt sinn er ég hafði farið nokkuð víða um höfuðborgarsvæðið fékk ég þá geggjuðu hugmynd (ég fæ reyndar ótrúlegustu hugmyndir sem ég síðan framkvæmi) að aka heim til nóbelskáldsins að Gljúfrasteini og bjóða honum bók í skiptum fyrir eina úr hans safni.
Ég legg af stað, í gegnum Mosfellsbæ og síðan Þingvallaveginn. Eftir að hafa ekið umstund fæ ég þá hugmynd að koma við á einhverjum bænum á leiðinni og bjóða bókina til kaups. Uppi á hæð til v. handar sé ég tréhús og hjá því standa bíl og ég þangað.
Ég kynni mig og erindið og kemur þá í ljós að þarna voru komin hjónin sem komu einna fyrst að slysstað að kveldi 20.9.75 sem ég hafði auðvitað ekki hugmynd um.
Nokkrum árum seinna átti ég eftir að starfa um tíma í sama skóla og frúin. Lítill heimur!
Önnur tilviljanasagan er á þessa leið:
Öðru sinni er ég hafði verið að selja bókina í Reykjavík ek ég heim á leið til Kefló, en í stað þess að bruna Keflavíkurveginn beygi ég hjá Kúagerði , Vatnsleysustrandarveginn af einhverjum undarlegum hvötum. Ég ek og ek og skil bara ekkert í sjálfum mér að fara þessa lengri leið. Miðja vegu kem ég auga á karl og konu við upptöku kartaflna við lítinn sumarkofa sinn. Ætti ég að freista gæfunnar?
Ég stöðva löduna mína við hliðið, tek töskuna og geng áleiðis til fólksins.Augu mín stækka því meir er ég nálgast þau, sem og þeirra er þau leggja frá sér gafflana. Þetta þótti mér of ótrúlegt til að trúa augunum. Við kartöfluupptöku ásamt unnustu sinni var þarna staddur Egill gamli stærðfr.kennarinn minn á Laugarv. og Gerður unnusta hans og fyrrum kennari við Húsmæðraskólann.
Búrið og konurnar í Húsó freistuðu ekki aðeins okkar menntaskóla-strákanna.
Við tókum auðvitað tal saman, rifjuðum upp gömul kynni, en er ég dró fram bókina sagði Egill mér að við hefðum verið í teiti hjá honum áður en við lögðum af stað á sveitaball. Þetta vissi ég ekki.
5 ll
Ég segi frá draumi mínum sem fyrr er getið:
Ég lá nakinn í rúmi í hvítu herbergi.
Inn koma 4 læknar í hv. sloppum, austrænir í útliti; Indverjar, Pakistanar eða eitthvað.
Þeir skáru með höndunum einum saman skurði við 4 helstu liðamót; þar sem limir tengjast búk.
Síðan settu þeir einhverja líffæraflækju í sárin sem ekkert blæddi úr.
Að því búnu luku þeir höndum yfir og götin hurfu.
Áður en þeir kvöddu tjáðu þeir mér, að kenndi ég mér einhvers meins er ég vaknaði fengi ég hjálp á ....ási.
Ég mundi bara eftir ási og nú er ég á Grensási.
-
Já þeir eru læknar hinum megin og starfa með Einari á Einarsstöðum, upplýsir mamma mig.
-Hún hefur sko ekki setið auðum höndum, hún mamma þín, frekar en fyrri daginn, tilkynnir pabbi mér, greinilega ánægður með konuna.
Hún hafði heyrt vel látið af Einari lækningamiðli á Einarsstöðum, og er hún hafði orð læknanna fyrir því að þú yrðir sennilegast lamaður neðan háls það sem eftir væri, ákvað hún að taka til sinna ráða. Hún ræddi við Sigurð Hauk, prest nokkurn hér í Reykjavík sem er tengiliður við Einar og bað hann að leita ásjár fyrir þína hönd.
Og viti menn; skömmu seinna kom smá líf í skrokk þinn.
-Allir báðu fyrir þér, elskan mín segir mamma glaðlega, þar sem hún situr við rúm mitt með tárin í hvörmunum.
Tvennar guðþjónustur voru helgaðar mér í Keflavík.
lll
Þrotlausar æfingar taka við á Grensási, bæði hjá sjúkraþjálfum sem reyna allt til að koma mér á lappir á ný sem og iðjuþjálfum sem temja mér hinar fínni hreyfingar handanna t.d. við krosssaum.
Allir virðast allt fyrir mig vilja gera; ég fæ heimboð, sjónvarp inn á herbergið, bíóferð með Gunnari móðurbróður mínum, þeim hinum sama og stjórnaði kosningabaráttu Vigdísar forseta, kínverskt svæðanudd hjá Kolbrúnu eiginkonu hans og ótal ánægjulegar heimsóknir bæði ættingja og kunningja.
Mamma hefur aftur tekið upp venjulegra líf heima í Keflavík, en bróðir minn sem er í Hamrahlíðarskóla kemur eins oft og hann getur. Síðan fer ég að fá frí til að eyða helginni á heimaslóðum og er sóttur á föstudögum.
Á Grensási kannast ég við nokkur andlit fólks í endurhæfingu, þ.á.m. stjórnmálamennina Einar Ágústsson og Magnús Kjartansson sem vafalaust hafa beitt sér fyrir bættri aðstöðu eftir að hafa verið þarna.
Ég kynnist og Jóni sem er herbergisfélagi minn um tíma og saman bröllum við ýmislegt, stelumst td. niður í miðbæ Reykjavíkur, þar sem við förum í Bristol og víðar; báðir í hjólastólum.
Sem betur fer er jörð alauð og frekar hlýtt er við sækjum miðbæinn heim, þótt um vetur væri og allt fór vel í þeirri ferð. En ég var ekki eins lánsamur nokkrum dögum seinna .
Á jarðhæð eru tvíbreiðar dyr sem notaðar eru þegar sjúklingar koma í sjúkrabílum til endurhæfingar. Vegna þess að dyrnar liggja aðeins ofar jörðu er steypt aðreinin aðeins í halla.
Einn daginn er við Jón styttum okkur stundir við hjólastólarall ákveðum við að gaman væri að renna okkur út og niður hallann. Veður er stillt en töluvert frost, og þótt djarfur hugur unglingsins telji allt í lagi er líkaminn ekki á sama máli.
Í dáinu hafði ég lést úr 70 kg. í 49 og er búinn að missa mikið af fyrri líkamsstyrk. Illa klæddir rennum við okkur útí kalt vetrarveðrið og brunum fram og aftur eftir planinu. Jón á auðvelt með að komast aftur inn, en ég kemst engan veginn upp sárgrætilega lítinn hallann. Fyrir neðan hallann verð ég að dúsa, þar til vinur minn hefur sótt aðstoð.
Þessum flumbrugangi fylgja vitanlega veikindi og kvef um tíma sem verður til að tefja afturbatann um sinn. Í veikindum mínum tók ég upp á því að hnerra við minnstu ertingu á nef mitt og í hvert sinn sem það gerðist segir fyrrnefndur Jón:
-Skrattinn missi þig, og vitanlega þykir mér það bráðsmellið og tek það upp eftir honum við dræmar undirtektir kvenkynsættmenna minna.
Eftir að ég hafði gefið út þessa bók 1. ág. 96 og var að pota ókeypis auglýsingu hér og þar td. í viðtölum DV, mbl., Ökuþór, suðurnesjapésunum, útvörpum og sjónvarpi, hringdi í mig kona á áttræðisaldri til þess að panta bók hjá mér.
Þessi kona kvaðst muna eftir mér frá því að ég hefði verið í endurhæfingu á Grensási. Ástæða heimsókna hennar á endurhæfingarstöðina hefði verið krabbameinssjúkur eiginmaður hennar sem hefði síðar beðið lægri hlut fyrir þessum vágesti. Fyrri eiginmaður hefði einnig dáið úr krabba. Hún tjáði mér að hún hefði verið konan sem kom með manninn sinn rúmliggjandi í sjónvarpsherbergið á hverju kvöldi í tæka tíð fyrir fréttir kl. 20. Hún kvaðst enn muna eftir mér 20 árum síðar vegna þess hve glaðlyndur ég hefði verið, þrátt fyrir að vera lamaður í hjólastól, spastískur og slefandi.
lV
Vinkona þín kom til þín á meðan þú varst í dái, tilkynnir mamma mér skömmu eftir að ég kemst til endurhæfingar á Grensási.
-Vinkona? Hvaða vinkona, spyr ég forviða um leið og fögur mynd hennar tekur að leita aftur í minni mitt. Ég man eftir sárri kveðjustundinni, er hún í lok náms síns í Húsmæðraskóla Suðurlands kvaddi mig, kannski hinsta sinni, er hún sneri aftur til heimkynna sinna í Svíþjóð. Hvað vissi maður?
Þegar systir hennar á Selfossi las um slysið við Svínavatn og sá að Svenni og Eiríkur hefðu látið lífið ályktaði hún að þú gætir hafa verið annar hinna tveggja sem hefðu verið með í bílnum. Hún hringdi því til Svíþjóðar og lét systur sína vita af grunsemdum sínum. Vinkona þín hringdi til okkar í Keflavík og fékk að vita að þú lægir á Borgarspítalanum.
-Er Anna enn á Íslandi, spyr ég á milli vonar og ótta.
-Nei því miður varð hún að fara aftur til vinnu sinnar í Svíþjóð.
V
Inn í einkaherbergi mitt á Grensási þar sem ég er innan um nútímaþægindi s.s. litla sjónvarpið sem Stella móðursystir lánaði mér og eigin græjur; Pioneer útvarpsmagnara og Akai segulband birtist einn daginn frjálslega klæddur karlmaður sem kveðst vera sálfræðingur; kominn til að gera á mér próf.
Kaldur svitinn fer um mig er ég sannfæri sjálfan mig í eigin óvitaskap um að hann sé kominn til að meta hvort ég hafi næga greind til að geta talist stúdent eftir höfuðhöggið. Ég þori ekki fyrir mitt litla líf að inna hann eftir tilgangi þessa prófs. Forðast þannig að fá staðfestingu á grun mínum.
Skjálfandi á beinunum reyni ég að leysa hinar ýmsu þrautir, en allt kemur fyrir ekki. Mér mistekst gersamlega og er hann þakkar mér fyrir er ég öldungis viss um að ég verði sviptur stúdentsprófinu sem ég hafði stefnt að í 4 ár.
Sá ungæðisháttur og fíflagangur minn að æða út í ísl. vetrarkulda illa klæddur í hjólastól verður til þess að ég verð virkilega veikur; fæ hita og hóstaköst. Ég fyllist vonleysi og missi þann eldmóð sem hefur einkennt alla þjálfun mína. Mér þykir hálf tilgangslaust að rembast við einhverjar æfingar sem ég hef ekki lengur trú á. Ég hreinlega nenni þessu ekki lengur og er orðinn værukær.
En þá tekur mamma aftur til sinna ráða og tilkynnir mér að hún hefði haldið sambandi við vinkonu mína með bréfaskrifum. Í bréfunum hefði hún sagt frá því að ég væri kominn í þjálfun og miðaði vel við að ná aftur mínum fyrri styrk.
-Ætlar hún að koma aftur?
-Mér skilst að hún ætli að koma aftur í feb. eða mars og hugsaðu þér hvað það væri gaman fyrir hana ef þú yrðir orðinn eins og þú átt að þér að vera.
Við þetta svar móður minnar er eins og ég fái aukinn kraft.
Ég hef fundið tilgang sem skilar sér í auknum æfingum.
Feimni kvödd
Einn daginn er ég lá uppi í rúmi mínu á Grensási og hlýddi á enhverja tónlistarsamsuðu rifjaðist það skyndilega upp fyrir mér að það sem hefði helst bagað mig öll mín æskuár var feimni.
Já ég hafði verið sjúklega feiminn við HITT kynið. Svo jafnvel að ég hafði ekki getað rætt tæpitungulaust við stelpur um tilfinningar mínar nema þá undir áhrifum áfengis. Jafnvel þá var eitthvert tunguhaft á mér.
Af hverju hafði ég verið svona feiminn við stelpur? Ég tók að fletta fellingum hugans til að finna skýringuna.
Í menntaskóla hafði ég verið frekar áberandi; í skólaliðinu í fótbolta og blaki og hafði síðan ásamt Gæja (Jóhanni Garðari Einarssyni) vini og herbergisfélaga verið kjörinn formaður skemmtinefndar á 3. ári. Ég varð í því embætti oft að standa fyrir máli mínu, bæði frammi fyrir hópi samnemenda og ýmsum landskunnum skemmtikröftum sem fengnir voru í skólann til að skemmta. Ekki var feimninni fyrir að fara þar.
Oft var ég fremsti maður í ýmsu sprelli, bæði í kennslustundum og utan skólatíma. En allt gerði ég þetta þegar ég var í hóp; hafði einhvern til að styðjast við og gat alltaf snúið öllu upp í glens og gaman. Hinsvegar var ég allur annar maður er ég stóð einn frammi fyrir stelpufyrirbærinu. orðin böggluðust út úr mér og í vandræðum mínum reyndi ég að slá öllu upp í gamanmál. Reyndi þannig að fela mitt sanna sjálf. Ég var bara saklaus, lítill strákhnokki.
Á dansleikjum var ég lengi að telja í mig nægjanlegum kjarki til að þora að bjóða stúlku upp í dans.
Ef svo vel/illa vildi til að mér tókst að draga stelpuna í bólið með mér gekk allt á afturfótunum.
Svona framferði gengur ekki lengur, hugsaði ég með mér. Ég verð að kollvarpa háttum mínum. Núna er ég geri mér grein fyrir því hversu sorglega stutt getur verið á milli lífs og dauða, þá er hræðilegt til þess að hugsa hvernig líf mitt hefði getað verið allt öðruvísi ef feimnin hefði ekki haldið aftur af mér.
Það yrði óhugsandi ef ég á gamals aldri lægi banaleguna og gerði upp líf mitt og myndi sýta það að hafa ekki gert eitt og annað skemmtilegt aðeins vegna FEIMNI.
Lífið er einfaldlega allt of stutt og verðmætt til þess. Og það kemur aldrei aftur. Ég ákvað að vera aldrei framar feiminn og kæra mig kollóttan um hvað aðrir segðu um mig.
6. ÓSTUDDUR
Ég var kominn heim í jólafrí. Mér þótti ég allur vera að koma til. Við stífar og markvissar æfingarnar á Grensási hefði máttur komið aftur í h. handlegg og hönd. Ég hafði og aukið minni. Ennþá neitaði þó v. fótleggur að hlýða boðum heilans.
Húsið heima er á þremur pöllum; á efsta palli eru svefnherbergin og baðherbergi, á miðpalli stofa, eldhús, símahol og aðalinngangur en neðst er þvottahúsið, sturta, bakdyrnar, miðstöðvarkompa og sjónvarpsherbergi. 4 m. langur gangur er á milli sjónv.herb. og stigans upp á annan pall.
Þar sem húsið var ekki byggt með fatlaða í huga er til einskis að hafa hjólastólinn með til Keflav. og var ég því yfirleitt studdur af föður mínum um húsið.
Að lokinni sjónvarpsdagskrá annars í jólum tekur pabbi undir öxl mína og við leggjum af stað. Er ég var kominn að stiganum og greip um handriðið heyrði ég glaðværan hláturinn hans fyrir aftan mig og leit við. Hann stóð þá eftir í enda gangsins þar sem hann hafði sleppt af mér takinu án þess að mig grunaði neitt.
-Mig grunaði að þú gætir þetta, tilkynnti hann mér, greinilega ánægður með velheppnað bragðið.
-Labbaði ég einn hingað, spyr ég veikum, en ánægðum rómi með fingur fyrir annarri nösinni. Mér er hlátur í huga er ég staulast til baka eftir ganginum.
Út í þjóðfélagið aftur
Úr útskriftarskýrslu Borgarspítala: Gangur og meðferð:
Sj. fær hér sjúkra og iðjuþjálfun, fær hreyfi- og styrktaræfingar og auk þess jafnvægisæfingar, þar sem bar mjög á ataxiu. Sj. styrktist mjög vel og gat síðasta mán. gengið um staflaus, en gekk mjög breiðspora með staxiu-gang. Krafturinn bæði í efri og neðri extremit. fór vaxandi og alm. líðan andl. sem líkaml. fór batnandi.
Um tíma virtist bera á því að sj. gerði sér litla grein fyrir sínu ástandi og báðum við Jón Björnss. sálfr. að tala við hann, en við höfum ekki fengið hans álit, áður en sj. útskrifast.
Sj. verið lyfjalaus. Þvagið hefur verið hreint. Hann hefur farið um helgar til síns heimilis í Keflav. og hefur það gengið vel og útskrifast nú í dag lyfjalaus og mun halda áfram styrktaræf. er heim kemur.
Jóhann Gunnar Þorbergss læknir
9. feb 1976
yfirgef ég Grensás, endurhæfingardeild Borgarspítala í síðasta sinn vonandi sem sjúklingur.
Eina aðstaða til endurhæfingar í heimabæ mínum er á þeim tíma aðeins sú sem maður skapaði sér sjálfur eða hjá 2 konum sem reka litla stöð á Túngötunni í bænum.
Í nokkur skipti fer ég þangað í þjálfun hjá Svönu sjúkraþjálfara sem þar hefur aðsetur.
Gönguferðir hafa löngum verið taldar mikil heilsubót og er mér ráðlagt að fara út að ganga til að styrkja mig til sálar og líkama.
Fyrst í stað er ég mjög reikull í rásinni og geng eins og kófdrukkinn sé, enda get ég ómögulega haldið beinni línu.
Verður því niðurstaðan að enn og aftur reynast foreldrar mínir mér stoð og stytta, nú í ferðum mínum um næsta nágrenni svo að ég fari mér ekki að voða í umferðinni.
Venjulegar gönguleiðir eru um Háholt, Lyngholt, Skólaveg og víðar, eftir því sem þrekið og krafturinn vex.
Oft á tíðum erum við stöðvuð á förnum vegi, bæði af fólki sem þekkir okkur og öðru sem aðeins kannast við að sonur mömmu hefði lent í einhverju voðalegu bílslysi.
Kemur þá oft upp nokkuð brosleg staða, eins og eitt sinn er ég skröltandi og slefandi geng við hlið móður minnar niður með Skólavegi.
Að okkur vindur sér röskleg kona á miðjum aldri og tekur mömmu tali, þar sem að ég reyni mitt besta til að standa kyrr við hlið hennar. Kemur þar að samtalinu að frúin spyr:
-Og hvernig hefur sonur þinn það? Mamma er snögg til, bendir á mig og svarar að bragði:
-Viltu ekki bara spyrja hann sjálfan? Frúin missir auðvitað andlitið, en harkar af sér og beinir spurningunni að mér. Ég tek fyrir aðra nösina og svara henni eins og alvanalegt er að ég hefði það bara gott. Það er nefnilega ekki siður Íslendinga að bera á torg sorgir sínar og raunir.
SUNDHÖLLIN
Er ég var á Grensási var þar engin sundlaug til staðar, þrátt fyrir að löngum hafi verið alkunna hvílík heilsubót sundiðkun er fyrir mannslíkamann. Einu sinni í viku hverri fengu vistmenn í endurhæf. þó að kynnast dásemdum vatnsins í lítilli innilaug við Hátún í Reykjav. Vegna floteiginleika verða allar hreyfingar svo yndislega auðveldar og léttar í vatni, að undrum sætir. Fólk sem allajafna er nær hreyfingarlaust í hjólastól eða rúmi skiptir algerlega um ham um leið og í vatnið er komið.
-Jæja vinur minn! Þá er það sund á morgun, tilkynnir pabbi mér um leið og hann kemur heim einn daginn úr vinnunni. Ég er búinn að ræða við sundhallarstjórann, Hafstein Guðmundsson og hann veitti okkur góðfúslega leyfi til sundiðkana í hádeginu á hverjum virkum degi, í eins mörg skipti og þörf krefur.
Þannig vildi það til að um nokkurn tíma vorum við feðgar einu gestir Sundhallar Keflav. í hádeginu, er starfsfóllkið brá sér í mat.
Svo máttlaus var ég að það tók mig heilan mánuð hefur pabbi tjáð mér að komast klakklaust á milli bakka á sundi! Það hafðist þó á endanum.
FORFALLAKENNSLAN
Skólastj. barnaskólans í Keflav. á þeim tíma var mikill öðlingur og ljúfmenni.
Einn daginn hringir hann heim og vill ræða við mig;
hann vissi af slysi mínu eins og hálfur bærinn, og vissi einnig að ég hafði lokið stúdentsprófi.
-Komdu sæll, Ólafur!
Allundrandi tek ég undir kveðju þessa alþýðlega fyrirmennis og ýmsar hugrenningar leika um höfuð mitt, eins og:
Hvað skyldi hann vilja mér, bláókunnugur maðurinn?
-Hvernig hefuru´ða , nafni minn?
-Ég hef enga ástæðu til að kvarta, svara ég að bragði og reyni að bera mig mannalega.
-Heldurðu ekki að þú vildir gera mér greiða ungi maður?
-Jú alveg endilega en hvernig get ég mögulega gert þér greiða?
-Þannig er mál með vexti að vegna mikilla veikinda kennara skólans þarf ég nauðsynlega að fá forfallakennara á morgun, tilkynnir skólastjórinn mér.
-En þarf ég ekkert að undirbúa mig, spyr ég glaður og þakklátur nafna mínum fyrir þetta óvænta en ánægjulega boð.
Ég geri mér óðara grein fyrir því að þetta yrði góð tilbreyting í annars tilbreytingalitlu lífi mínu;
á meðan allir voru í vinnu eða skóla hékk ég yfir Mogganum, fór í gönguferðir er veður leyfði og synti í hádeginu ásamt föður mínum.
-Nei, nei forfallakennarar geta það ekki, en ég skal vera búinn að fjölfalda fyrir þig einhver verkefni sem þú getur lagt fyrir bekkinn í fyrramálið.
ll
Ég er mættur í skólann kl. átta morguninn eftir.
Er ég kem á kennarastofuna í byggingunni þar sem ég hafði sjálfur verið nemandi nokkrum árum áður kannast ég strax við nokkra gamalgróna kennara og kasta kveðju á þá sem og hina.
Skólastjórinn vindur sér að mér, heilsar mér með handabandi og réttir mér bunka með íslenskuverkefnum handa krökkunum sem ég á að fara að kenna eða öllu heldur sitja yfir.
Hann fylgir mér að kennslustofunni þar sem nemendur í þessum 5. bekk hafa þegar myndað röð fyrir framan dyrnar.
Kliður fer um hópinn er krakkarnir gera sér grein fyrir því að í dag fái þeir nýjan kennara.
Skólastjórinn hastar á hópinn, kynnir mig og segir þeim að ég verði kennarinn þeirra á meðan þeirra venjulegi kennari sé veikur.
Síðan opnar hann fyrir flóðbylgju nemenda.
-Gangi þér allt í haginn nafni minn, segir hann um leið og hann réttir út höndina og vísar mér að kennaraborðinu.
Er hann lokar dyrunum og ég stend einn eftir fara hugsanir ráðvillts manns um höfuð mér.
Í hvaða aðstöðu hef ég komið mér, spyr ég sjálfan mig þar sem ég stend andspænis 25 krökkum sem mér virtust eiga auðvelt með að hakka mig í sig.
Ég reyni að hrista af mér órana og taka til hendinni.
-Jæja krakkar! Ég sé hér á stundatöflunni að í fyrsta tíma eigið þið að hafa lestur. Þegar ég var í barnaskóla vorum við látin lesa upphátt fyrir bekkinn...
-Heyrðu kennari, gellur við hárri stráksröddu frá borðinu í horninu, og slær mig óreyndan út af laginu.
-Já hvað var það vinur, svara ég stundarhátt og sný mér að stráksa.
-Ætlarðu ekki að lesa upp nöfnin, spyr hann mig.
-Jú alveg rétt, svara ég. Opna kladdann og hef lesturinn:
-Andrés!
-Mættur, svarar sá hinn sami og glottir við framburði mínum. Og ég heiti Andrjes en ekki Andres tilkynnir hann mér sýnilega ánægður með að geta sett ofan í við kennarann, um leið og hann lítur yfir bekkinn í leit að svörun við eigin ágæti, en uppsker ekkert nema kuldalegt augnatillit bekkjarsystranna.
-Æi! Þú ert ekkert fyndinn Andreees, svara honum nokkrar stelpnanna, greinilega orðnar leiðar á eilífu malinu í friðarspilli bekkjarins.
Ég kími með sjálfum mér er ég minnist þess hvernig ég var sjálfur í skóla;
aldrei til friðs.
Greinilega er friðarspillir í hverjum bekk, einhver sem þráir athygli.
Allt í einu átta ég mig á því að ég hafði gleymt að kyngja munnvatninu áður en ég hóf lesturinn.
Ein afleiðinga hins langa meðvitundarleysis míns á Gjörgæslunni var aukin framleiðsla á munnvatni sem veldur því að mál mitt verður mjög óskýrt og minnir helst á röfl í kófdrukknum manni.
Fram á þennan dag er þetta er ritað, nær tuttugu árum eftir hinn voðalega atburð hinn 20. sept. 1975, bagar munnvatnsframleiðslan mig enn og þarf ég stöðugt að muna eftir munnvatninu.
En þar sem að ég man sjaldnast eftir því að kyngja í samræðum hef ég oft ekki verið talinn heill á sönsum, eða verið inntur eftir því hvort að ég væri drukkinn.
Þetta kemur sér óneitanlega afar illa, sérstaklega á stundum er miklu skiptir að koma vel fyrir, td. í þau ófáu skipti sem ég hef sótt um atvinnu.
Með tómt munnholið hef ég lesturinn á ný:
-Anna! Já!
-Berglind!
Og ég nota tækifærið á meðan hún svarar og kyngi.
Svona held ég áfram uns í ljós hefur komið að allir eru mættir þennan daginn.
Síðan set ég mig í stellingar eins og sannur kennari og kyngi áður en ég spyr:
-Hvarvoruð þið stödd í lestrarbókinni krakkar og fletti lestrarbókinni á milli handanna.
-Við vorum komin að bls. 81, svarar stúlka með gleraugu og sítt skollitaðhár.
Hún situr hið næsta kennaraborðinu.
-Jæja vilt þú ekki hefja lesturinn Rakel.
Hún lætur ekki segja sér það tvisvar og hefur upp raust sína með undur hljómþýðri stúlkuröddu.
-Þakka þér fyrir Rakel, tilkynni ég henni eftir tvenn greinaskil.
Þú lest alveg ljómandi vel. Og næsti! Er það ekki Snæhvít?
-Svanhvít var það það síðast er ég vissi leiðréttir hún mig er flissandi kliðurinn fer um bekkinn.
-Já Svanhvít var það. Þú fyrirgefur. Vilt þú lesa næst?
Hún les næstu tvenn.
Þannig tekst mér að láta alla nemendur lesa þar til bjallan klingir í lok fyrstu kennslustundar minnar.
Mér þótti átakanlega mikill munur vera á lestrarkunnáttu nemendanna og voru strákarnir sýnu verri, þótt mér þætti reyndar friðarspillirinn í horninu lesa allra best með sínum skemmtilegu áherslubreytingum.
Ég minnist þess ekki að slíkur reginmunur hefði verið á lestrarkunnáttu bekkjarsystkina minna er ég var sjálfur í 5. bekk hjá kennara sem var bókavarðarfrú á sjöunda áratugnum.
Í næsta tíma er reikningur eða stærðfræði eins og það heitir nú á dögum og áfram er auðvelt að halda börnunum þægum og góðum.
Er bjallan boðar til langafrís og allt virðist ætla að ganga snurðulaust er ég orðinn fullur sjálfstrausts.
lll
-
Jæja hvernig gekk hjá þér vinur minn, spyr skólastjórinn er ég kem í kennarastofu til kaffidrykkju.
-Blessaður vertu (ég kyngi svo lítið ber á) þetta er ekkert mál, svara ég rogginn eins og hani.
-Jæja vinur. Það er ánægjulegt að heyra, heldur velgerðarmaður minn áfram með sinni hægu og sefandi röddu.
Ég var nefnilega ekki alveg viss hvort að þú hefðir þrótt til að takast á við kennarastarf svo skömmu eftir slysið. Jafnvel þótt ég búist nú ekki við því að þú getir búið þig undir tíma eins og kennari sem hefur til þess lært.
-Nei, nei, skýt ég að og seilist í kaffibolla og undirskál.
Set þau undir kranann á stórri kaffikönnunni og með alltof fullan bollann hyggst ég taka nokkur skref að sófa sem þarna er.
En þetta er greinilega of erfitt fyrir mig, eins spastískur og ég er.
Mig skortir allar hinar fínlegri hreyfingar.
Eins og spýtukall, einkum þegar ég ætla að vanda mig.
Taugarnar fara alveg í kross.
Bomm, fyrsta skref.
Fótleggurinn kemur hart niður og titrar.
Ég á að geta þetta!
Löturhægt tek ég annað skref, stari á bollann og óska þess heitar en orð fá lýst að ég fari nú ekki að gera mig að fífli svona á fyrsta degi.
Öldugangurinn í bollanum er orðinn svo hrikalegur þar sem hann skröltir á undirleggi sínu að hjarta mitt tekur að berjast með auknum hraða, en ég bít æ fastar innan á neðri vör mína.
Við þriðja skref greini ég að fingurnir eru teknir að titra.
Skyldi mér takast þetta?
Örvæntingartilfinning fer um mig.
Kvíðinn gagntekur mig.
Titringurinn fer um mig allan, en áður en ég missi bollann tekst mér að skella parinu á dúklagt sófaborðið.
Glamur og öldugangur eru að gera mig vitlausan þar sem ég stend lúpulegur og fylgist með er öldurnar lægir í bollanum.
Ég er viss um að allir eru að fylgjast með einkennilegum tilburðum fatlaða mannsins, en áræði ekki að aðgæta það.
Hlamma mér í enda sófans eins eðlilega og mér er unnt, teygi mig í bollann og fæ mér vínarbrauð. Mér þykir undarlega hljótt á þéttsetnum bekknum svo að ég reyni að brydda upp á einhverju umræðuefni.
Aðeins einn úr hópnum tekur undir með mér; gamalreyndur kennari, þunnhærður, grannur og góðlegur kall.
Ég man að hann kenndi jafnöldrum minum er ég var í sama skóla.
Ég sötra á eðaldrykknum og brenni mig. Teygi mig ósjálfrátt í litla mjólkurkönnu sem stendur á borðinu og stútfylli bollann í hugsunarleysi. Ekki vill betur til en svo að næst er ég ber hann að vörum mínum helli ég bæði yfir mig og dúkinn.
-Andskotinn, muldra ég við sjálfan mig og finn að ég roðna niður í raskat.
Er kaffikonan kemur aðvífandi með tuskuna lít ég snöggt afsakandi til hennar.
Ég greini aðeins vorkunnsemi í minn garð er hún segir:
-Næst er þú vilt fá þér kaffi, "vinur" biddu mig bara að hjálpa þér.
Þetta boð hennar þykir mér vera alveg fráleitt;
toppurinn á lítilsvirðingunni.
Hún veit sennilega ekki að það versta sem hægt er að gera fötluðum manni er að gefa í skyn að hann geti ekki gert það sem öðrum þykir sjálfsagt að gera.
Brátt magnast kliðurinn í kennarastofunni, en ég þegi aldrei þessu vant og verð þeirri stundu fegnastur er bjallan hringir til næsta tíma.
Skólastjórinn vindur sér að mér og spyr hvað sé nú næst á dagskrá hjá hinum nýja kennara.
-Samfélagsfræði, svara ég án þess að hafa grænan grun um hvað greinin felur í sér.
-Ja þar sem að þú hefur enga reynslu í þeim fræðum skaltu bara biðja þau að skrifa um það hvað þau gerðu eða fóru í ferðalag síðastliðið sumar.
-Og síðan hvað, spyr ég fullur sjálfstrausts um að þetta verði létt og löðurmannlegt.
-Leyfðu þeim að teikna að eigin vild, segir nafni minn um leið og hann klappar mér laust á bakið er ég geng á vit enn eins ævitýrisins.
Samfélagsfræðitíminn
Um störum við gapandi;
ég á þau og þau á mig í einkennilegri en dásamlegri þögn.
Skyndilega er þögnin rofin.
Ég lít til friðarspillisins í horninu, hvorttveggja í senn pirraður og ánægður.
-Hvað eigum við nú að gera herra kennari? Við höfum engar bækur.
Ég reyni að halda virðingu minni í þessari neyðarlegu stöðu sem mér þótti vera orðin, en svara spekingslega eftir að hafa kyngt vel því munnvatni sem hafði safnast fyrir í munnholinu.
-Ja ég var að spá í að fá ykkur til að skrifa smá ritgerð um síðastliðið sumar; hvernig þið eydduð fríinu ykkar; fóruð þið í ferðalag eða hvað þið gerðuð skemmtilegt?
-Nei ekki aftur, gellur nú í spillinum. Það gerðum við í haust.
Við þessu svari bjóst ég engan veginn og verð vandræðalegur um stund.
-En hvernig væri að sýna mér hvað þið eruð klár að teikna í þessum tíma, spyr ég orðinn efins um að mér takist að halda uppi góðum aga í bekknum.
-Æ nei, kveður eymdarlega við í hinu horninu;
gluggaröðinni.
Þar situr dökkhærð, stuttklippt og grönn telpa sem ekkert hafði borið á fyrr um morguninn.
-Hvernig væri að fara út í brennó?
Hún horfir biðjandi á mig sínum stóru heiðbláu augum.
-Brennó?
Hún hefur alveg slegið mig út af laginu.
-Já komum í brennó!
Raddir nemendanna glymja á mér hver annarri hærri, svo að mér þykir orðið nóg um hávaðann og lyfti höndum í örvæntingu.
-Þögn!
hrópa ég veikri röddu og gleymi alveg að kyngja, þrátt fyrir stóraukna framleiðslu, áður en ég spyr:
-Hvað haldiði að skólastjórinn segði ef ég færi með ykkur út að leika í stað þess að halda ykkur við námið eins og almennilegur kennari...
Síðustuorðin mæli ég orðið máttleysislega og mér til skelfingar finn ég og sé að krakkarnir skilja ekki orð af því sem ég segi.
Ég verð að vera snöggur að hugsa, svo að ég þyrfti ekki að endurtaka mig.
Er í raun nokkuð að því að fara út í svona góðu veðri, hugsa ég með mér og lít heiðbláan himininn út um stóra gluggana.
Ég hef tekið ákvörðun, en áður en ég tilkynni hana krökkunum sem hafa aftur þagnað eins og lömb kyngi ég almennilega, vanda mig sérstaklega og reyni að hljóma glaðlega, þótt hið gagnstæða sé nær sanni.
Ég finn að ég ef verið sigraður af þeim sem ég átti að halda í skefjum skólatímann á enda.
-Jæja krakkar!
Ég ávarpa bekkinn og gæti þess að halda munnvatnsfjandanum fjarri, svo að nemendur mínir megi skilja hvaða ákvörðun ég þykist hafa tekið ótilneyddur.
Við skulum þá njóta góða veðursins og fara í brennó, þar til bjallan hringir til næsta tíma sem er landafræði.
Fagnaðarlátunum linnir ekki fyrr en ég lyfti aftur höndum en nú ekki vegna örvæntingar eins og í fyrra skiptið, heldur vegna þess að í sjálfsblekkingunni er ég næsta viss um að ég hafi lært tökin á nemendum mínum.
-Getur þú þá ekki skroppið í leikfimisalinn til að fá bolta handa okkur Kolbrún, spyr ég stúlkuna í horninu sem ég man að heitir því nafni.
-Jú alveg sjálfsagt svarar hún að bragði og er rokin af stað.
ll
Vitanlega hefði kennari með mína líkamsburði átt að standa hjá og leyfa nemum að vera einum við leik sinn, en þar sem ég vil vera vinur ákveð ég að verða brennukóngur annars liðsins.
Stirðbusalegur með mína tréfætur tekst mér ekki betur til en svo að í fyrsta leik er mitt lið rótburstað.
Ég gefst þó engan veginn upp, þrátt fyrir þó nokkrar bylturnar.
Reyni bara að hlæja að öllu saman þótt mér sé síst af öllu hlátur í huga.
Ég dauðskammast mín, en læt á engu bera.
Ég legg hausinn í bleyti og afræð að leiktaktíkinni verðum við að breyta, ef að lið mitt á að geta haldið ærunni.
Ég kalla liðið saman til fundar fyrir aðra hrinu.
-Krakkar, byrja ég mál mitt með skraufþurran talandann. Eigum við ekki að reyna að bursta þau og forðast að minnast á blóraböggulinn, sjálfan mig.
-Jú auðvitað, segja þau eitt af öðru.
-Þá verðum við að breyta leikaðferðinni, segi ég og kyngi áður en ég held áfram máli mínu.
Krakkarnir samþykkja allir með höfuðhneigingu.
-Í stað þess að eyða skotum í vonlausum færum skulum við taka hvern og einn fyrir;
kasta á milli þar til hann verður í góðu færi. Þanig getum við saxað þau niður,
lauk ég máli mínu og kyngdi munnvatninu að endingu.
Þetta gengur eftir nær hnökralaust, ef frá eru skilin þau ótal skipti sem ég gríp ekki boltann.
Við vinnum hvern leikinn af öðrum og ég er farinn að grípa nær hverju sinni.
Er bjallan hringir til næsta tíma verður mér litið í einn gluggann þar sem nafni minn, skólastjórinn stendur og horfir kíminn á leik okkar, þá lyfti ég hægri hönd í kveðjuskyni.
Hann tekur undir kveðjuna, áður en hann gengur aftur til skrifstofu sinnar.
Hann er greinilega ánægður með þetta framtak mitt hugsa ég með sjálfum mér og ákveð að taka næsta tíma einnig undir leikina.
Og áfram höldum við, kennarinn og nemendur hans í brennó á meðan allir aðrir í skólanum sitja yfir bókunum, þar til bjallan hringir öðru sinni, en í þetta skiptið til frímínútna.
Þegar aðrir nemar streyma út úr skólanum átta ég mig, kveð leikfélagana og hraða mér inn á kennarastofu, þreyttur og sveittur en ánægður með sjálfan mig.
Í stað þess að samfagna mér virðir enginn mig viðlits, en kaffikonan færir mér þó kaffibollann minn með kurteisissamþjöppuninni gersovel.
Til að rjúfa þagnarmúrinn vind ég mér að sessunaut mínum og inni hann eftir skoðun hans á gildi leikja í skólastarfi.
-Til þess er leikfimin, Óli minn umlar hann án þess að líta til mín og var þar með okkar samtali lokið.
Ekki læt ég þennan þurrkuntuhátt samkennara míns draga neitt úr þessari nýfengnu sannfæringu minni;
þá að skóli eigi ekki aðeins að fara fram innan fjögurra veggja og sný mér að næsta manni.
En það fer á sömu leið.
Enginn áhugi virðist vera fyrir samræðum við nýja kennarann sem telur sig hafa höndlað hinn nýja sannleika.
Fjörugar samræður eiga sér þó stað á kennarastofunni, en ég heyri ekki betur en ekkert málefnanna tengist kennslu á nokkurn hátt.
Hvurslags kennarar eru þetta eiginlega, verður mér hugsað, hafa þeir engan hug á starfi sínu?
Ef ég væri í þeirra sporum, myndi ég nota frímínúturnar til að ræða það sem betur mætti fara í kennslunni.
Reyna að næla mér í nýjar hugmyndir til að auka fjölbreytnina í annars tilbreytingalitlu námi skjólstæðinga minna, barnanna.
Ég geri mér enga grein fyrir því að kennsla er eins og hver önnur vinna þar sem menn fyllast vissum starfsleiða eftir því sem lengra líður og taka að þrá sumarleyfið sitt.
Ég finn enga samleið með sessunautum mínum og leggst því í hugrenningar um það hvernig best væri að haga þeim tveimur kennslustundum sem eftir eru.
Hvernig væri að fara í vettvangsferð í frystihús til að börnin geri sér kannski betur ljóst hvar peningarnir verða til?
Já þetta er frábær hugmynd hjá mér.
Assskoti væri skólinn góður ef allir kennarar væru eins hugmyndaríkir og ég, rennur um alla jafna hógværan huga minn.
Best að leita álits hjá skólastjóranum hugsa ég í þeirri trú að hann muni samþykkja nýstárlega tillögu mína.
Mér verður litið á Certina, sjálftrekkjandi armbandsúrið sem foreldrar mínir höfðu fært mér að afloknu langþráðu stúdentsprófinu fyrir tæpu ári.
Sem snöggvast leita æskuárin á hugann.
Minningin hafði verið grafin einhversstaðar í fellingum heilans, en er allt í einu ljóslifandi fyrir hugskotssjónum mínum.
Ég sakna menntaskólaáranna, er framtíðin virtist brosa við mér.
Ég var þá ungur, hraustur og efnilegur.
Þá var ekkert sem benti til annars en að ég yrði eins og hver annar hamingjusamur vinnuþræll sem byggði mitt hús og safnaði börnum og skuldum.
Enginn veit þó sína ævina, eins og dæmin sanna.
Ég vissi ekkert hvað úr mér gæti orðið.
ÆVISTARFIÐ VALIÐ
-Vaknaðu nafni minn!
Ég hrekk upp frá hugsunum mínum, þegar tekið er gætilega í öxlina, lít upp svefndrukknum augum og sé hvar Ólafur skólastjóri stendur yfir mér brosandi.
Ég lít snöggt í kringum mig og sé að við erum orðnir einir í kennarastofunni sem hafði áður verið þéttsetin.
Brátt bráir af mér er ég mundi hvað ég vildi bera undir skólastjórann.
-Heyrðu Ólafur, byrja ég eilítið óöruggur en þó nokkuð viss um að tekið verði vel í nýstárlega tillögu mína.
-Já hvað var það ungi kennari?
Þetta starfsheiti-KENNARI- hljómaði vel í mínum eyrum.
-Ja, mér var að detta í hug að nota tvo næstu tíma til vettvangsferðar með nemendurna. Hvernig líst þér á þá hugmynd, Ólafur?
Um stund bíð ég vongóður eftir svari, en fylgist með því hvernig vinalegt andlit skólastjórans lyftist í hæstu hæðir.
Bros hans nær á milli vellagaðra eyrnanna er hann svarar mér glaðlyndum rómi:
-Þetta er fyrirtakshugmynd hjá þér, nafni minn!
Það væri betra ef samstarfsmenn þínir sýndu skjólstæðingum sínum jafn mikinn áhuga og þú auðsjáanlega gerir.
Vettvangsferðir mættu vera miklu meira stundaðar.
Ég er viss um að þú yrðir hinn ágætasti kennari, nafni minn! Hvert á að fara?
Ég segi honum það, en þá hallar hann sér að mér og segir í lágum hljóðum:
-Við skulum ekki hafa hátt um þetta innan skólans, því að það yrði ekkert gamanmál ef aðrir nemendur tækju að heimta svona frí frá inniverunni á sama tíma.
Ég átti í vandræðum með krakkana eftir að ég bað þá að taka saman skóladótið sitt, því að ég hefði hugsað mér að fara með þá í vettvangsferð í fiskvinnslu Baldurs hf.
Gleðihrópin voru engu lík.
Ferðin vakti mikla lukku bæði meðal nemendanna, svo og verkstjórans sem tók okkur opnum örmum.
Feginn að fá tilbreytingu frá venjubundnu starfi sínu.
Ég kvaddi glaða og ánægða krakkana, er þeir héldu hver til síns heima á hádegi, er gert var hlé á vinnu á meðal starfsfólks Baldurs, eins og lög gera ráð fyrir.
Ég var nokkuð ánægður með sjálfan mig á leið minni upp í Háholt, þar sem heit máltíðin beið eftir mér hjá mömmu.
Ég hafði teki örlagaríka ákvörðun. Ég ætlaði að verða KENNARI!
ÞJÁLFUNINNI VIÐHALDIÐ
Er tók að vora og veður fór dagbatnandi þótti mér orðið erfitt að hanga inni, einn og yfirgefinn;
allt heimilisfólkið úti við.
Í skóla eða í vinnu þ.á.m. kærastan, Ólöf Anna Guðjónsd. sem komin var í fiskvinnu í fyrsta sinn á ævinni.
Hún hafði heitið því að sækja mig heim í mars alla leið frá Svíþjóð þar sem hún bjó með fjölskyldu sinni.
Hún efndi loforð sitt þrátt fyrir að í raun hefði hún ekki hugmynd um það hvernig skar ég væri orðinn.
Á þeim tíma gerði ég mér alls enga grein fyrir því hvílíkt átak það hefur verið fyrir heilbrigða stúlku í blóma lífsins, 19 ára að aldri að leggja öll sín fyrri áform á hilluna en taka í þess stað að sér umönnun og stuðning við þennan fatlaða einst. sem hún hafði aðeins kynnst 4 síðustu mánuði sína á Laugarvatni.
Við pabbi vorum hættir að nenna í sund í hádeginu og gönguleiðir voru orðnar leiðigjarnar, auk þess sem mér fannst að lengra næði ég vart í þróun á göngustíl mínum.
-Af hverju tekurðu ekki hjólið systur þinnar og hjólar um bæinn?
-Það er alltaf gott að vera vitur fyrir aðra, hreytti ég afundinn í þann sem lagði þetta til.
Mér leist alls ekkert vel á það að fara að hjóla, þannig að allir sæju mig.
Yrði eins og hvert annað viðundur, en í þann tíð sást enginn fullorðinn á hjóli í bænum, nema kannski Óli póstur sem er löngu floginn á vit feðra sinna.
Haldiði virkilega að ég vilji láta alla hlæja að mér hjólandi, og það á stelpuhjóli?
-Þú gætir nú hjólað upp flugvallarveginn að Bæjarskemmunni þar sem enginn sér þig. Þar eru slóðar innan um fiskhjallana og þar gætirðu hjólað fram og aftur. Kannski hlaupið líka?
Mér til hinnar mestu furðu hafði ég engu gleymt.
Ég gat hjólað eins og ekkert væri, svo hratt reyndar, að innan skamms var ég kominn upp fyrir efstu íbúðarhúsin og hafði skreiðarhjallana á báðar hendur.
Yndisleg skreiðarlyktin;
sambland af rotnunar- og peningalykt fyllti vitin.
Nokkra stund renndi ég mér á hjólinu hennar systur minnar sem var nú fremur lítið, en það kom ekki að sök svo mjög, þar sem að ég er enginn risi að vexti.
Breið dekkin gerðu mér auðvelt að þræða grasivaxna slóðana innan um og neðan við misþurra hangandi þorskana.
Er mér þótti nóg að gert í hjólalistinni varð ég leiður á því og vildi taka mér frekari og erfiðari verk fyrir hendur.
Kannski hlaupið líka?
mundi ég að sagt hafði verið við mig áður en ég lagði í mína fyrstu æfingaferð í kyrrðina í heiðinni.
Mig rámaði nú í það að ég hafði aldrei verið mikill hlaupari á mínum yngri árum.
Var enda settur í mark í fótboltanum!
En það væri nú allt í lagi að reyna aðeins á lungun sem voru lítt skárri en hjá stórreykingasjúklingum á Vífilsstöðum;
ég var andstuttur með afbrigðum og hafði þann ömurlegasta hlátur sem nokkur gæti ímyndað sér.
Þau voru ófá skiptin sem mér var sagt að hafa mig hljóðan, er mér þótti eitthvað eiga skilið hláturgusu, hvort sem var fyrir framan sjónvarp eða í kvíkmyndahúsi.
Þá barst jafnan frá mér hið ömurlegasta væl.
Væl sem enginn þoldi, en ég gat ekki að gert.
Þessi hláturómynd og viðbrögðin við henni urðu til þess,að ég tamdi mér lengi vel að hlæja í hljóði.
Ég lagði hjólið frá mér afsíðis og utan við fyrirhugaða hlaupabraut.
Með hjallana og skrælnaðan þorskinn á báðar hendur setti ég mig í upphafsstellingar, rétt eins og ég væri vanur spretthlaupari.
OG HLAUPIÐ HÓFST!
Eftir nokkur skref, á minn sérstaka trékarlsmáta var mér öllum lokið.
Ég lét mig falla í rauða mölina sem þakti götuslóðann.
Hjartað hamaðist eins og það vildi helst af öllu springa út úr brjóstholinu og ég var lengi að reyna að grípa andann sem reyndi að yfirgefa mig fyrir full og allt.
-Vááá!, stundi ég loks er ég var kominn til sjálfs mín. Ég er greinilega ekki tilbúinn fyrir þessi ósköp ennþá!
Mig svimaði er ég hafði brölt á fætur, en er ég hafði að fullu jafnað mig steig ég á hjólið og hélt heim á leið.
Þetta geri ég sko aldrei aftur, hugsaði ég með mér en daginn eftir var ég kominn inn á milli skreiðarhjallanna til að takast á við hið ómögulega, að því er mér fannst lengi vel.
-Hvað ætlarðu að gefast upp strákur! Veistu ekki að allt er hægt sé viljinn fyrir hendi! Sérðu hann pabba þinn. Myndirðu trúa því að hann hafi gengið við hækjur sem barn og unglingur, en hann vildi sko ekki sætta sig við það hlutskipti.
Nei, ekki hann faðir þinn! Hann tók þátt í fótbolta með strákunum; var bara í marki á hækjunum og komst í lið.
Svo fór hann að gera Atlas-æfingar og gerir enn af og til. Pússops (armlyftur) á hverjum morgni og sérðu hvað hann er stæltur, ekki gramm af fitu.
Fyrirlestur móður minnar varð til þess, að ég gafst ekki upp.
Ég ákvað með sjálfum mér að ég skyldi ná af mér aukakg. sem safnast höfðu á mig í hóglífinu.
Ég tók og að gera pússops á morgnana og hef gert fram á þennan dag með nokkrum hléum.
Daginn eftir fyrirlesturinn var ég kominn undir skreiðarhjallana og ég hljóp og ég hljóp.
Komst lengra með hverjum deginum, þar til að ég að ég fór að vinna á Pósthúsinu um sumarið og smám saman fækkaði hlaupaferðunum, en ég hef reynt að halda mér í formi með tíðum hjólreiðum.
KENNARAHÁSKÓLI ÍSLANDS
l
Í sept.1976, tæpu ári eftir hið hræðilega slys við Svínavatn í Grímsnesinu og 7 mán. eftir þjálfunina á Grensási var ég aftur kominn til höfuðborgarinnar.
Næstu 3 vetur ætlaði ég mér að þreyta nám við KHÍ og standa þannig við það heit sem ég hafði gefið sjálfum mér og tilvonandi nemendum.
Ása móðursystir og mikil gæðakona og Baldvin eiginmaður hennar höfðu heitið mér því að ég fengi að dveljast í kjallara húss þeirra sem var á 3 hæðum, þann tíma sem ég yrði við nám í Reykjavík.
Í kjallaranum hafði og herbergi Gunnar afi minn sem var mikið gæðablóð og vildi öllum vel, en gat verið nokkuð seinheppinn í orðavali á stundum, en átti samt ýmis gullkorn sem lifa í minningunni.
T.a.m. voru þeir drenghnokkar sem voru í sérstöku uppáhaldi hjá honum hverju sinni nefndir "gamli maðurinn" og einnig má nefna gúu-súpuna sem var bara pakkasúpa og hann kunni lítt að meta.
Ása var barnlaus, en hún reyndist mér sem önnur móðir.
Þar sem að unnusta mín var þá orðin starfsmaður við sjúkrahúsið í Keflavík og starfaði enn, þrátt fyrir að vera ófrísk af okkar 1. barni, bauð ég Guðjóni Arngrímssyni, fyrrum skólabróður í Menntaskólanum að Laugarvatni að dveljast í kjallaranum með okkur afa.
Hann ákvað að taka boðinu, þar sem að hann hafði verið ráðinn blaðamaður á Vísi sáluga og vantaði íverustað í bænum.
Guðjón þessi er sá hinn sami og hefur síðan orðið afar áberandi í þjóðlífinu sem blaðamaður, fréttamaður, rithöfundur, blaðafulltrúi ofl.
ll
Ég varð ekki fyrir vonbrigðum með 1. kennsludaginn í skólanum og fylltist æ meiri bjartsýni eftir því sem á haustönnina leið.
Ég kannaðist við nokkur andlit fyrrum nemenda frá Laugarvatni og einnig úr Landsprófinu í Keflavík, þ.á.m. Kidda Hilmars sem hafði verið bekkjarbróðir minn þar til leiðir skildi og hann fór í Menntaskólann í Hamrahlíð.
Á Laugarvatni hafði ég verið mikill briddsáhugamaður, en hafði lítið leitt hugann að þessari heilaleikfimi síðan og var reyndar í vafa um hvort að ég gæti nokkuð spilað að gagni.
Því kom það mér skemmtilega á óvart einn daginn er Kiddi vatt sér að mér og spurði mig hvort að ég væri til í að vera makker sinn þá um kvöldið á skólamóti í tvímenningi.
?FPRIVATE "TYPE=PICT;ALT="
Kristinn Hilmarsson
Ég tók nú ólíklega í boðið, en lét tilleiðast með hálfum huga.
Við Kiddi tókum nokkrar upphitunaræfingar og ég fann mér til ánægju að það er með briddsið eins og hjólreiðarnar að maðurinn gleymir ekki svo auðveldlega því sem hann hefur einu sinni lært.
Mótið hófst og því lauk.
Mér þótti okkur Kidda ganga ótrúlega vel;
tókum m.a. alla slagina í einu spili, alslemm.
En okkur til sárra vonbrigða vorum við aðeins í öðru sæti, svona eftir 1. útreikninga.
Ég nennti ekki að bíða eftir frekari útreikningum og kom mér hið snarasta heim í kjallarann.
Kl. var orðin ansi margt og ég vildi ná síðasta strætó.
Er ég kom í skólann að morgni kom Kiddi, makkerinn minn aðvífandi, blaðskellandi eins og hann getur bestur orðið.
Hann faðmaði mig, rétt eins og við hefðum ekki sést í óratíma.
-Við UNNUM, Óli. Við erum SKÓLAMEISTARAR!
-Hvað segirðu, maður og ég glaðvaknaði, vorum við ekki í öðru sæti?
Ég hafði sætt mig við það.
Í sjálfu sér ágætis sæti, sérstaklega miðað við það að ég hafði aðeins tekið þátt af hálfum huga, án þess að búast við neinu í upphafi móts.
-Já eftir að hafa margendurtekið útreikningana urðum við sáttir um það að við tveir værum sannlega SKÓLAMEISTARAR.
Eftir þennan óvænta óvænta sigur taldi ég mér alla vegi færa í náminu, þrátt fyrir að lengi vel hefði ég haldið að þetta yrði hið mesta basl, þar sem að ég hafði munað svo takmarkað frá fyrra námi.
Eftir sigurinn áttaði ég mig hinsvegar á því að þekkingin var enn til staðar í heilabúinu.
Hún myndi rifjast upp smám saman, en eins og ég komst oft að síðar var hún misvel falin!
Skólahúsið er á 4 hæðum og engin lyfta á milli hæða.
Húsið var byggt áður en allar reglugerðir um aðgengi fatlaðra voru leidd í lög.
Á jarðhæð eru inngangur, fatahengi, salerni, skrifstofur, hvíldarsalur og eldhús, en kennslustofur á hinum efri.
Þrátt fyrir að ég ætti því láni að fagna að þurfa ekki á hjólastól að halda, kveið ég sífellt fyrir þeim kennslustundum sem voru á efri hæðum. Sérstaklega uppi í risi þangað sem lá mjór og brattur stigi.
Svo einkennilega sem það kann að virðast þóti mér auðvelt að feta mig upp á við;
tók jafnvel tvær eða fleiri tröppur í skrefi, en niðurleiðin var sýnu erfiðari.
Í hvert sinn sem fóturinn snerti í næsta þrepi fór um mig þvílíkur skjálfti, að mér þótti sem ég væri trékall í þann mund að brotna,og verkirnir maður lifandi.
Þetta var alveg komið á sálina, en ég gerði allt hvað ég gat til að enginn tæki eftir neinu óeðlilegu.
PRÓFIN
Flestar skólabækur, eins og í sálar-, uppeldis- og kennslufræði voru stórar skruddur á erl. tungumáli;
annað hvort á ensku eða dönsku og átti ég tiltölulega auðvelt með hið fyrrnefnda mál, enda lengst af verið sterkur á því svellinu vegna kanasjónvarpsins.
Öðru máli gegndi með það síðarnefnda.
Þrátt fyrir stúdentspróf í dönsku hef ég aldrei nennt að lesa neitt á því máli, en reyndi að glósa þeim mun meira í kennslustundum.
Síðan tók ég upp þennan glósusið í fleiri greinum og leit nánast aldrei í bók, aðrar en sögubækur, ísl. og enskar.
Þetta er ekkert mál, ég veit þetta allt var viðkvæðið, er sambýliskona mín elskuleg spurði hvort ég þyrfti aldrei að líta í skólabók!
Þessi hugsunarháttur kom mér síðan aldeilis í koll á fyrstu prófum!
Á fyrstu önn voru námsgreinarnar 9, en aðeins var prófað í sjö þeirra, en mæting og frammistaða í tímum látin ráða einkunn í hinum tveimur.
Sjálfur taldi ég mig hafa staðið mig aldeilis vel;
mætti alltaf og var sífellt blaðrandi og grípandi fram í fyrir kennurunum með einhverjar gáfulegar athugasemdir, en annað kom í ljós mér til mikillar furðu og vonbrigða.
Ég rétt slefaði yfir lágmarkseinkunnina 5 í próflausu greinunum, en féll í hinum 7, þrátt fyrir að ég hefði sífellt búist við algerri toppeinkunn í hvert sinn er ég hafði lokið prófi.
Í hvert sinn er ég kom heim eftir að hafa leyst þessar þrautir sem mér þóttu prófin vera, lýsti ég ég því yfir við hvern þann sem forvitnaðist um gengið, að ég fengi örugglega fullt hús stiga, enda fann ég enga villu í huganum.
Því var það aldeilis sjokkerandi er ég fékk einkunnirnar loks í hendur!
Þær voru allar frá 4 og niður úr, en verst þó hljóðfræðin sem ég taldi mig ákaflega sterkan í.
Ég hafði tekið sérstöku ástfóstri við þann lið hennar sem hljóðritun heitir og hljóðritaði bæði í huganum og upphátt nær allt sem viðmælendur mínir sögðu!
Einkunnin 0 skar virkilega í augun og mig setti verulega niður við þetta áfall.
Allar æfingarnar mínar höfðu þá verið kolvitlausar, þótt þær hafi hljómað vel í sjálfs mín eyrum.
Ég áttaði mig á því að ég yrði að endurskoða allt mitt nám, eða námsleysi og taka mér tak.
Þessi endurskoðun mín bar þann góða árangur að ég féll ekki framar.
Ég náði prófunum í endurtekt um haustið og fékk ma. 7,00 í hljóðfr.
Ég féll þó í einni grein og því miður þeirri sem skipti mestu fyrir framtíð mína sem KENNARI!!!!
VALGREINAR
Á vorönn fyrsta árs völdum við bekkjarsystkinin tvær valgreinar hver þeas. þær kennslugreinar sem við vildum leggja sérstaka áherslu á td. ef okkur biðist að starfa sem sérkennarar og þá aðallega í efri bekkjum grunnskólans.
Fyrsta val mitt var vitanlega ENSKA en það var valið á annarri grein sem olli mér töluverðum heilabrotum.
Valið þótti mér einkum standa um annaðhvort STÆRÐFRÆÐI eða sögu og samfélagsfr.
Fyrri greinina taldi ég allvænlega til kennslu hjá yngstu bekkjunum, enda lítið meiri en samlagning, frádr., margf. og deiling.
Síðari greinina taldi ég þó mundu verða skemmtilegri til kennslu en ekki eins auðvelda.
Ég fór í eina kennslustund í stærðfr.
Borubrattur mætti ég í tímann, klyfjaður öllum þeim bókum sem til þurfti, án þess einu sinni að hafa litið á innihaldið.
Mér krossbrá er kennarinn tók að hripa einhverjar illskiljanlegar stærðfræðijöfnur á töfluna.
Þetta var alls ekki sú stærðfr. eða reikningur sem ég hafði reiknað með, áður en ég opnaði bókina.
Þrátt fyrir að mér hafi gengið allvel í stærðfr. þangað til á skólagöngu minni, ma. fengið heila níu núll núll á stúdentsprófi, áttaði ég mig á því að ef stærðfr.gáfan var enn í heilabúi mínu, þá virtist hún vera asskoti djúpt falin í fellingunum:
ÉG SKILDI BARA EKKI BAUN.
Ég var snöggur að yfirgefa stærðfr.bekkinn, þar sem allir virtust njóta jafnanna, rétt eins og lystaukandi máltíðar;
og valdi hinn kostinn, þar sem kennarar voru aðallega 2 þeir Loftur hjörleifsbróðir Guttormsson og Lýður Björnsson, hinir mætustu kennarar.
Seinna átti ég sannarlega eftir að hrósa happi yfir því láni í óláni að hafa neyðst til að skipta yfir í þessa kjaftagrein sem saga og samf.fr. vissulega eru og eiga að vera.
Oft komu þær stundir sem ég samkjaftaði ekki, svo mikið lá mér á hjarta um ýmislegt sem tengdist greininni og ég þóttist hafa vit á.
Þarna var ég eins og heima hjá mér, símalandi.
Skýringin á þessu hátterni mínu gæti tengst eitthvað málleysi mínu er ég raknaði úr rotinu á Borgarsp. forðum daga, en er sennilega líka vegna feimni.
En þá er aftur hins að geta að á skólagöngu minni fyrr á ævinni, sérstaklega í barnask. var ég oft settur í skammarkrókinn fyrir endalaust blaðrið, eins og einn kennarinn orðaði það.
Meira að segja hafði einn slíkur vísað mér úr stærðfr.kennslust. í heila viku vegna óstöðvandi söngáráttu, en hann átti eftir að verða mitt yfirvald seinna í heimabæ mínum.
Þegar mér tókst að leysa erfitt stærðfr.dæmi, söng ég einmitt, alveg niðursokkinn.
Ástæða þess að sögukennararnir í KHÍ settu ekki ofan í við mig er ég var kominn í kjaftastuð hefur annað hvort verið sú að blaðrið hefur ekki verið eintómt bull, eða þá að þeir hafa verið svona kurteisir og blíðlyndir menn.
Hver veit?
ÆFINGAKENNSLAN
Á vorönn fyrsta árs míns í KHÍ var nú komið að fyrstu æfingakennslunni minni.
Ég kveið ekki fyrir því, enda hafði ég fengið að reyna það að standa frammi fyrir nemendum sem kennari í Keflavík, sællar minningar.
Mér hafði verið valinn skóli, sjálfur Æfinga-og tilraunaskóli KHÍ sem staðsettur er í sömu húsaþyrpingu og móðurbyggingin;
aðeins stórt og glæsilegt íþróttahúsið er á milli.
Æfingakennarinn minn var elskuleg kona sem reyndist vera þrautreyndur og góður kennari barna í yngri helmingi grunnskólans.
Í samræðum okkar kom fram að faðir hennar hafði verið hárskeri og að móðir mín elskuleg sem var ein fyrst kvenna til að læra þessa iðn var einmitt ein nemenda hans.
Hrein unun var að fylgjast með tökunum sem hún náði á forvitnum ungum sálunum, en það var lítið annað sem ég fékk að reyna.
Ég hafði hlakkað svo til að fá að æfa mig og fá að þjálfa kennsluaðferðir í þessu Mekka ísl.grunnskólakennslu, þar sem að nýjungarnar eru fyrst prófaðar, áður en þeim er dreift í aðra skóla landsins.
En því var ekki til að dreifa.
Lengst af sat ég sem hver annar nemandi og fylgdist með hinum reynda kennara.
Þá stundina var ég ekkert óánægður með þetta fyrirkomulag, þótti bara þægilegt að sleppa svona auðveldlega frá þeirri kvöð sem mér þótti hún vera;
var enda þjakaður af gömlum og góðum menntaskóla-hugsunarhætti:
að sleppa sem auðveldast frá öllu, en þetta átti sannarlega eftir að koma mér í koll.
Æfingakennslan sem ég fékk eða fékk ekki var með sama marki brennd eftir þetta.
Aldrei reyndi neitt á mig svo heitið gæti.
Ég var yfirleitt sem hver annar óvirkur áhorfandi eða gekk á milli nem. og fylgdist með þeim að störfum.
Svona eftir á að hyggja þá þykir mér það skammarlegt og vítavert af yfirvöldum þessa virta skóla að hafa ekki tekið í taumana og skikkað mig í sérkennslu.
Kennarar mínir hljóta að hafa séð að ég var enginn venjulegur nemi, enda vissu allir að ég hafði lent í miklu slysi þar sem að ég hafði hlotið mikinn skaða, bæði á höfði og líkama.
Útkoma á prófum gaf líka tilefni til að ætla að eitthvað væri að hjá þessum nemanda.
En það virtist bara hafa verið hummað fram af sér.
Síðan er það ekki fyrr en í lokin eftir að ég hafði strögglað árin 3 sem kennaranámið tók;
miklum fjárútlátum og skuldasöfnun seinna, að ég fæ að vita að ég hefði náð í öllu, nema því sem mestu máli skipti:
ÆFINGAKENNSLUNNI!!!
Þrátt fyrir þetta áfall;
að vera ekki orðinn fullgildur kennari og fá ekki að taka þátt í formlegri útskrift með samnemum mínum lét ég ekki hugfallast, enda studdur af góðu fólki og réði mig til kennslustarfa austur á Hornafirði í þeirri sterku von að mér tækist að sýna fram á að ég væri jafn góður kennari og hver annar.
En allt kom fyrir ekki þrátt fyrir háleit áform fór allt í handaskolum þennan fyrsta vetur.
Fyrri part vetrar gekk mér vel að því er mér sjálfum fannst.
Krökkunum virtist líka vel við hinn nýja kennara.
Ég fór mað þá í vettvangsferðir, bæði í fiskv.hús og önnur fyrirtæki.
Er líða tók á kennsluárið kom í ljós að ég var ekki maður til að halda uppi góðum aga meðal ungra nemenda minna.
Ég kunni ekki að undirbúa mig rétt, þannig að þeir hefðu nóg að gera tímann á enda.
Ég reyndi að breyta mínum háttum leitaði ma. leiðbein. hjá mér reyndari kennurum en allt kom fyrir ekki.
Skaðinn var skeður!
Ég reyndi að sinna og aðstoða hvern nemanda með það sem hver þurfti, td. í stærðfr. en það varð til þess að ég missti sjónar af þeim sem líka þurftu hjálp.
Fyrr en varði var allt komið í háaloft og ég varð að leita til skólastj. hvað eftir annað til að hafa stjórn á bekknum.
Þrátt fyrir einbeittan vilja til að vera annan vetur, reynslunni ríkari gekk það ekki eftir og varð ég að snúa sneyptur heim með konu og ungum syni.
Þess má geta að þar sem ég strögglaði í vonlausri kennslunni þarna á útkjálka veraldar fékk ég einn daginn senda staðfestingu frá KHÍ um að eftir endurskoðun á æfingakennslu minni hafi verið afráðið að veita mér full kennsluréttindi.
Þetta þótti mér vitanlega ánægjulegt, en að sama skapi einkennilegt.
Ég hef gengið á foreldra mína og spurt hvort að þau hafi haft einhverja hönd í bagga með þessa ákvörðun skólans, en þau hafa neitað.
Líklega gegn betri vitund.
Þrátt fyrir allar vangaveltur um það hvernig þetta kom til, verður því ekki neitað að staðfestingin kom mér og fjölskyldu minni afar vel vegna gildara launaumslags.
Sagan endurtók sig er ég starfaði sem kennari við Gagnfræðaskólann í Keflavík 2 árum síðar.
Aftur tókst mér ekki að halda uppi viðeigandi aga meðal nemenda minna, þrátt fyrir ýmsar tilraunir til þess.
Svona eftir á að hyggja kann ástæðan að hafa verið sú að aðalkennslugrinin var stærðfræði sem ég var í raun að læra á sama tíma og krakkarnir.
Ég hefði miklu heldur viljað kenna sögu og ensku sem voru valgreinar mínar í KHÍ.
Ef til vill gerði það gæfumuninn, hver veit?
Það er sorglegt til þess að hugsa að eftir 3 ára kennaranám og miklar lánasjóðsskuldir hef ég aðeins fengið tækifæri til að kenna í tvo vetur, þrátt fyrir að hafa þarna á árinu 1976 í Barnaskóla Keflavíkur ákveðið að KENNSLU vildi ég gera að ævistarfi.
ÍÞRÓTTAÞÁTTTAKA MÍN
Öll mín æskuár höfðu íþróttir skipað háan sess í lífi mínu.
Ég var ma. markvörður Íþróttabandalags Keflavíkur í yngri flokkum eða allt þar til ég komst í menntaskóla að Laugarvatni.
Þar stóð ég í marki skólaliðsins í keppni við önnur framhaldsskólalið.
Einnig komst ég í skólaliðið í blaki og kepptum við undir merkjum Ungmennafélags Biskupstungna á Íslandsmótinu á meðal þeirra bestu á landinu.
Við Sveinn Sigurður heitinn Gunnarsson höfðum ma. stuðlað að því að stofnuð var sérstök blakdeild innan Ungmennaf. Keflav.í þeim tilgangi að geta tekið þátt í Landsmótinu á Akranesi 1975.
Okkur tókst að smala saman 4 kunningjum og vorum þar með komnir með löglegt lið.
Sú staðreynd að fæstir í liðinu höfðu leikið blak af nokkurri alvöru og að við vorum burstaðir í hverjum leik af öðrum, breytti ekki neinu.
Hin sanna olympíuhugsjón landans að vera bara með hvað sem það kostaði, án tillits til árangurs skipti öllu máli.
Varla hefur skemmtanafíknin ráðið nokkru?
Ég hafði fengið mín 1. gleraugu á Grensási, er ég fór að kvarta undan því að geta ekki lesið íslenska textann í rússnesku myndunum sem þá tröllriðu öllu í RÚV.
Vegna minnar fyrri ástríðu þótti mér það einkar súrt í broti er ég mætti gleraugnalaus og hálfblindur í 1. íþróttatímann í nýju íþróttahúsi KHÍ og leika átti blak.
Ég vildi ekki hafa dýrmæt gleraugun á nefinu því að ég vildi ekki eiga á hættu að missa þau í gólfið í öllum hamaganginum(brothætt gler).
Ungkarlar og -konur voru saman í blaki og þótti mér afar leiðinlegt að ég sem hafði þótt allsæmilegur þrátt fyrir smæð mína var verri en versta stelpa, stirður og klaufskur, en kátbroslegt eflaust að sjá mig fálmandi út í loftið, vænti ég.
Ég sá ekki tuðruna fyrr en allt of seint og var að auki sífellt utan í netinu sem er ólöglegt.
Enda fór það svo að enginn vildi hafa mig í líði sínu.
Viðbrögð kennarans sem hafði reyndar kennt mér á Laugarvatni voru á þá leið að hann kom oft að máli við mig og bauð mér hið fræga vottorð um ég gæti ekki stundað leikfimi HEILSU minnar vegna.
Þetta boð hleypti aðeins illu blóði í undirritaðan.
Ég færi sko ekki að gefast upp þótt á móti blési og ég liði miklar sálarkvalir vegna eigin niðurlægjandi getuleysis.
Kristið? uppeldi mitt einfaldlega leyfði það ekki.
Til að kóróna vitleysuna ákvað ég að auka heldur við mig í íþróttaþátttökunni vonlausu.
Við eftirgrennslan komst ég að því að skólinn hafði frjálsa fótboltatíma á kvöldin í sama íþróttahúsi.
Knattspyrnufíklunum og skólabræðrum mínum til hinnar mestu armæðu tók ég að mæta í innifótbolta á kvöldin.
Ég mundi að ég hafði ekki verið með öllu slæmur í þessari vinsælustu íþróttagrein þekktrar veraldar.
Mér þótti hún reyndar afskaplega skemmtileg og hafði mikið leikið hana bæði inni og úti í sveitinni.
En nú var Bleik aldeilis brugðið, svo ekki sé dýpra tekið í árina.
Ég var lélegri en nokkur getur ímyndað sér!
Eflaust var það að hluta til dapurri sjón um að kenna, en einnig og ekki síður stirðleikanum.
Það særði mig alltaf sálarsári er fyrirliðar liðanna voru að kjósa sér menn til fulltingis, að sífellt stóð ég síðastur eftir, rétt eins og væri ég einhver aukagemlingur.
Fyrstu tvo veturna var lokasetningin sífellt:
"Jæja, þið fáið Óla!",
áður en sparkið gat hafist.
En ég gat alls ekki haft illan bifur á ungköllunum fyrir vikið, því að þannig er það yfirleitt með undirmálsaðila í samfélögum lífvera.
Ég varð að sætta mig við þetta, þar sem að ég gerði mér fullkomlega grein fyrir því, að ég tók ekki nauðugur þátt í boltanum og að mitt lið myndi alltaf tapa öllum leikjum, þar sem að í fjögurra manna liði skiptir geta hvers og eins meira máli en ella.
Á 3. ári hafði ég tekið svo miklum framförum í leik mínum, svona sjónlausum sem ég var að fyrirliðarnir vildu sumir hverjir hafa mig í sínu liði.
Þetta var auðvitað mikið aukakikk fyrir sálarterið eins og þú getur rétt ímyndað þér.
Er ég var kennari á Hornafirði uppgötvaði ég að kennarar ásamt fleiri þorpsköllum höfðu einn fótboltatíma í viku hverri í litlu íþróttahúsi innan girðingar í njósnastöð NATO á Stokksnesi.
Ég fékk auðveldlega að vera memmm....
Er ég kenndi aftur á móti í heimabæ mínum tók ég að mæta í sérstaka blaktíma sem kennarar allra skólanna höfðu í litla íþróttahúsinu við barnaskólann.
Nokkur fjöldi mætti hverju sinni, bæði kennarar og nokkrir aðrir sem höfðu unnið sér þátttökurétt með hefðinni.
Í blakinu hélt ég áfram að gera ótrúlegustu mistök, ýmsum þátttakenda til hinnar mestu skapraunar, enda var þessi vikustund heilög alvara í þeirra augum en ekki aðeins leikur.
Af þeirri ástæðu kom það ef til vill ekki eins og þruma úr heiðskíru lofti, er nokkrir félaga minna sátu fyrir mér eitt þriðjudagskveldið er ég mætti að venju skömmu fyrir kl. 7, með þessi skilaboð:
-Óli minn, strákarnir héldu fund með sér, þar sem nær samhljóða var samþykkt, að þér væri ofaukið!
-Viljiði þá ekki að ég mæti oftar? Mér var virkilega brugðið.
-Nei Óli minn. Það mæta einfaldlega of margir í tímann.
(Svo ert þú alltof lélegur vildu þeir sagt hafa en gerðu reyndar ekki, nema þá með augnaráðinu)
-En hvað með alla þá sem eru ekki einu sinni í félaginu?
-Þeir hafa mætt svo oft að þeir hafa skapað sér hefð með þátttöku sinni.
Og þar með lauk þátttöku minni í hópíþróttum mér til geysilegra vonbrigða, en ég ákvað að gráta ekki Björn bónda, heldur safna liði, eða þannig.
Ég gerði mér að sjálfsögðu grein fyrir því að ég varð að fá mína hreyfingu, svo að ekki kæmi til ótímabærrar hrörnunar skrokks míns.
Ég lagði því leið mína í hjólreiðaverslunina og keypti mér notað 3ja gíra reiðhjól fyrir 9000 kr. og tók að hjóla á ný.
Þetta hjól reyndist mér hinn mesti happafengur og ferðaðist ég á því vítt og breitt um Suðurnesin;
út í Garð og Sandgerði, Hafnir og m.a.s. Voga eitt sinn á pósthúsið þar með eitt bréf sem átti að fara í Bæinn.
Seinna keypti ég mér 21 gírs hjól og átti og notaði grimmt, þar til því var stolið ólæstu fyrir utan Mál&menningu á Laugaveginum, en ég hafði gleymt lyklinum heima í Gólanhæðum og varð að skreppa inn í 5.
DÓMURINN
Dómur féll í sakamáli þar sem ég var dæmdur fyrir að vera valdur að dauða tveggja manna, þeirra Sveins og Eiríks og að hafa ekið undir áhrifum áfengis.
Áfengismagn í blóði hafði mælst o,65 prómill, möo. 0,02 yfir leyfilegu hámarki.
Ég var dæmdur til 3ja mán. fangelsisvistar, auk þess sem ég varð að sæta ökuleyfissviptingu ævilangt.
Ég sótti um náðun til forseta Íslands vegna náms og heimilisástæðna.
Kristján Eldjárn sem þá gegndi embættinu veitti mér náðun sína hvað varðaði fangelsisvistina.
Ökuréttindi fékk ég svo eftir aðra náðun 3 árum síðar.
GRENSÁS SÓTTUR HEIM
Eitt sinn á námsárum mínum í KHÍ fóru foreldrar mínir til Grikklands í orlof.
Þar hittu þau hjón frá Selfossi og vinguðust eitthvað við þau.
Í samræðum þeirra kom síðar í ljós að þessir nýju kunningjar áttu son sem hefði slasast í bílslysi, álíka og þeirra eigin sonur.
Þessir nýju kunningjar kváðust hafa miklar áhyggjur af syninum vegna þess að hann væri lamaður í hjólast., en þó einkum vegna þess að hann virtist hafa gefið allt upp á bátinn.
Það væri ómögulegt að fá hann til að þjálfa neitt á Grensási, þar sem hann dveldist þá stundina.
Er heim kom sagði mamma mér frá þessum ólánsama dreng sem væri í erfiðri endurhæfingu á Grensási.
Munurinn á mér og honum væri sá að hann tók ekki þátt í þjálfuninni og það væri eins og hann skorti alla hvatningu, eins og hún sjálf hefði veitt mér í svo ríkum mæli í minni endurhæfingu.
Það væri sama hvað reynt væri við þennan pilt.
Er ég var aftur kominn í Bæinn vegna kennaranámsins leitaði þessi unglingur æ oftar á huga minn.
Ég spurði sjálfan mig hvort að ég gæti ef til vill veitt honum þá hvatningu sem til þyrfti, gert eitthvað til að greiða þá skuld sem mér þótti ég eiga við samborgara mina.
Ég notaðist töluvert við strætó til ferðalaga innan svæðisins, en er veður leyfði notaðist ég við mína jafnfljótu eins mikið og mér var unnt og tími gafst til.
Oft tók ég leið 6 í skólann í Stakkshlíðinni, en gekk til heimilis míns í Skógargerði sem er í smáíbúðahverfinu.
Eftir að kennslu lauk einn daginn ákvað ég á þrammi mínu heim á leið að sveigja af venjulegri leið og sækja heim minn gamla þjálfunarstað, þrátt fyrir að ég hefði vonað í lengstu lög að ég þyrfti ekki að stíga fæti þar inn fyrir dyr aftur.
Veðrið var með mestu ágætum þennan haustdag, er ég ákvað að láta verða af því að reyna að stappa stálinu í lamaða strákinn frá Selfossi.
Ljúfsárar minningarnar leituðu á huga minn er ég kom inn í andyri þessarar rómuðu endurhæfingarstöðvar, þar sem margir höfðu náð bata á umliðnum árum.
Ég kannaðist við nær öll andlit þeirra sem ég hitti er inn var komið og kveðjurnar gengu á báða bóga.
Setninguna:
"Mikið er gaman að sjá hvílíkum framförum þú hefur náð, síðan þú kvaddir okkur",
fékk ég oft að heyra og um mig fór svo sannarlega ánægjufiðringur.
Einnig spurðu margir hvað ég væri að gera þessa dagana.
Undrunin leyndi sér yfirleitt ekki er ég kvaðst vera kominn langt með Kennaraháskólann og ætlaði mér að verða grunnskólakennari.
Er ég hafði loks svalað forvitni þessa vinsamlega starfsfólks náði ég loks að spyrja hvar lamaði strákurinn frá Self. væri og var mér þá vísað inn til hans.
ll
Hann var í tveggja manna herbergi með öðrum manni, en sá maður átti svo sannarlega eftir að koma mér á óvart og fylla mig aðdáun á hæfileikum sínum.
Herbergisfélaginn var nefnilega algerlega blindur á báðum augum.
Hann var þó alveg skínandi góður tónlistarmaður;
lék á hljómborð og gítar eigin lög og söng með.
Það var ekki að sjá að þessi mikla fötlun hefti hann neitt og kom nafn Stevie Wonders, hins blinda og mikla bandaríska tónlistarmanns upp í hugann, er hann lék af fingrum fram fyrir okkur Steina, þar sem við sátum saman og hlýddum á skemmtileg lögin hans.
Eftir að hafa kynnt mig sagði ég honum frá því að sjálfur hefði ég verið í svipuðum sporum og hann þrem árum áður.
Ég kvaðst endilega vilja fá hann niður í æfingasal, þar sem að hann gæti sýnt mér hvers hann væri megnugur.
Þar sem að Steini hafði glatað hæfileikanum til að mæla orð af munni fram, þá notaðist hann við stafaspjald;
benti á stafina í orðunum sem hann vildi segja.
Stóð í nokkru stappi nokkra stund, er ég reyndi allar leiðir til að fá hann með mér, en alltaf benti hann á sömu stafina:
N-E-I.
Að lokum gafst hann upp á nöldrinu í mér og stafaði:
A-L-L-T-Í-L-A-G-I
og niður fórum við.
Þar sem að ég er frekar óþolinmóður og vil helst sjá árangur strax og helst í gær, þá ýtti ég stólnum tafarlaust að lóðunum sem á að toga upp í stríði við þyngdaraflið, en það er æfing sem ég hafði sjálfur stundað töluvert á sínum tíma.
Allt um kring var annað mismikið fatlað fólk sem stundaði æfingar af kappi undir leiðsögn sjúkraþjálfa sem ýmist stóðu hjá eða aðstoðuðu eftir því hvers hver og einn þurfti með.
Ljóshærð og snotur stúlka sem hafði þjálfað mig með frábærum árangri á sínum tíma, vék sér að mér svo lítið bar á og hvíslaði:
-Hvernig fórstu að þessu, Óli? Við höfum lengi reynt að fá hann til æfinga?
Ég yppti bara öxlum, gat reyndar lítið annað, því að ég vissi ekki svarið.
Kannski vissi hann að eina leiðin til að losna við svona þreytandi náunga eins og mig væri að þykjast láta undan.
-Jæja Steini! Viltu þá ekki sýna mér hvað þú ert sterkur, spurði ég eftir að hafa snúið stólbakinu að lóðunum. Til að byrja með höfum við litla þyngd og sjáum svo hvað setur.
Steini tók á og hann reyndi og reyndi, en lóðin rétt mjökuðust upp eftir brautinni nokkra sm.
Nú gerðist pilturinn afar reiður, svo reiður reyndar,að hann benti strax á spjaldið sem ég hafði lagt til hliðar við stólinn.
Hvað vill hann nú segja mér varð mér hugsað um leið og ég setti það í fang hans.
Í reiðikasti sínu stafaði hann og var óvenju fljótur:
J-Ú-D-A-S!!!
Í undrun minni benti ég á mig og spurði hvort hann líkti mér við mesta svikara allra tíma, skv hinni þjóðsagnakenndu Biblíu.
Ég sem hefði aðeins gott eitt í hyggju.
Og enn stafaði hann:
N-E-I bil Á-S-G-E-I-R bil Y-F-I-R-L-Æ-K-N-I-R
stafaði hann og renndi sér í átt að lyftunni, en eftir stóð ég sár og móðgaður eftir minn stutta og árangurslausa feril sem sjúkraþjálfi.
Þessi ljóshærða og sæta vék sér að mér:
-Hann hefur talið þetta vera eitthvert ráðabrugg yfirlæknisins til að fá hann aftur í æfingar.
Þá kvaddi ég og yfirgaf staðinn, sannfærður um að ég ætti bara nóg með sjálfan mig.
Ég ætti sko ekkert með það að vera að þvælast inn á annarra verksvið.
ALÞÝÐUFARARTÆKIÐ
Á fyrsta ári mínu í Kennó notuðum við hjónaleysin 1. námslánið mitt til kaupa á 1. bíl okkar.
Við töldum þörfina all brýna;
komin með barn sem enn var í vöggu.
Hvernig bíl getur efnalítill nemi leyft sér að kaupa?
Ráðleggjendur mæltu síst með einhverjum notuðum bíl sem brugðist gæti vonum eftir að hafa skipt um eigendur, enda kunni ég ekkert til viðgerða né hafði ég efni á dýrum viðgerðum.
Ég komst að því að söluaðili bæri ábyrgð á bilunum nýrra bíla fyrstu eitt til tvö árin.
Niðurstaða: Nýr bíll skyldi það vera!
Og eftir að hafa kannað alla möguleika urðum við ásátt um að TRABANT skyldi draumabíllinn heita;
eini bílinn sem kynni að segja nafnið sitt sjálfur: Trabb,trabb, trabb, eins og pabbi sagði um leið og hann óskaði okkur til hamingju.
Við urðum að reiða fram kr. 80.000 fyrir þessa 1. rennireið okkar; bláan og rennilegan skutbíl sem kom okkur á milli staða með börn og farangur í 7 ár, án þess að til mikilla aukaútgjalda kæmi nokkru sinni.
Þar sem að í honum var ófullkomin tvígengisvél þurfti oft og einatt að setja hrein kerti í stað annarra sem voru kannski einungis nokkurra vikna gömul.
Þau urðu fljótt löðrandi í olíu og kraftlítil, þar sem bæta varð hálfum lítra af olíu í hvern fullan tank af bensíni.
Einnig virtist hann hafa eigin sál og vera meinstríðinn.
Um nokkurn tíma varð TRABANT-inn afllaus og drap á sér hvar sem verða vildi, yfirleitt á ferðinni í höfuðborginni. En ekki brást það að þegar ég hafði sótt viðgerðarmann frá nærtæku verkstæði, að þessi elska rauk í gang, er fagmaðurinn reyndi að starta.
-Hva...Það er ekkert að þessum bíl! Þetta er nú bara TRABANT var jafnan viðkvæði mannsins sem fenginn hafði verið til að finna drauginn í draumabílnum okkar.
Það varð síðan ekki fyrr en eitt sinn í alltíðum ferðum okkar í foreldrahúsið í Keflavík, að bíllinn sýndi loks öll merki um draugaganginn.
Fyrir utan heimili þeirra drap hann á sér, áður en honum hafði verið lagt á sómasamlegan hátt; sýndi öll merki um að hann væri dauður úr öllum æðum.
Þá var ég snöggur að hlaupa inn og sækja föður minn sem er þekktur af færni sinni á mörgum sviðum, þ.á.m. bílaviðgerðum.
Eftir skamma stund komst hann fyrir vandann og leysti.
Niðurstaða: Óhreinindakökkur sem hafði þá náttúru að hann gekk upp og niður í blöndungi og náði að hrekkja mig af og til um stund, en losaði takið aftur eftir að bíllinn hafði ekki verið í notkun um tíma.
TRABANTINN reyndist okkur vel eftir þetta og meðal annars fórum við á Hornafj. á honum fullum af fólki og farangri.
HÆTT KOMINN ÖÐRU SINNI !
Eftir að hafa stritað við að halda uppi sæmilegum aga í nokkrum 12 og 13 ára bekkjum við Gagnfr.sk. í Kefl. veturinn 1981-82, gafst ég upp á kennslu; enda var ég ekki endurráðinn, fremur en á Hornaf.
Á tímabili var svo komið á miðjum vetri, að mér þótti ég alveg vera að fara yfirum; titraði jafnvel og skalf allur á milli tíma.
Fenginn var aðst.kennari til að liðsinna mér fram að vorprófum.
Ég hafði í upphafi hvors vetrar um sig; fyrir austan með yngri börnin og síðar í heimabænum með eldri árganga lagt upp á haustin fullur bjartsýni og eldmóðs; og þótti allt ganga mér í haginn 1. vikur og mán.; að ég væri sko aldeilis frábær kennari með allar þær nýjungar sem ég var að prófa og hafði kynnst í KHÍ og að nem. kynnu sko vel að meta það sem ég var að gera.
Ég vildi hafa nokkuð mikið frjálsræði í bekkjunum, þannig að nem. gætu gengið á milli, rætt saman og hjálpað hver öðrum, ásamt minni hjálp þegar hennar var þörf.
Ég áleit og geri enn, að kennari eigi aðeins að vera einskonar leiðbein., en ekki harðstjóri.
Krakkarnir misskildu svo sannarlega frjálsræðið hjá mér, eftir að hafa setið undir ströngum aga hjá öðrum kennurum.
Fyrst gekk allt í haginn eftir að ég hafði útskýrt hvernig ég vildi hafa mínar kennslustundir, en er frá leið kom í ljós, að ég var ekki maður til að fylgja hugsjónunum eftir og allt fór úr böndunum.
Ég áttaði mig á því um síðir að fötlun mín, óskýr og drafandi talandi olli því að mig skorti agann og virðinguna sem er svo nauðsynleg í kennslu, en það var of seint um rassinn gripið!
ll
Þegar ég hætti kennslu fékk ég vinnu hjá Varnarliðinu á Vellinum.
Ég sótti um skrifst.vinnu en komst hvergi að, nema á Labor-Shop, sem er verkamannahluti innan svokallaðrar Public-Works-stofnunar (verklegar framkvæmdir), en þar störfuðu aðeins íslendingar í hinum ólíkustu deildum, auk verkamanna:
Vinnuvéla-og sorphreinsunarmenn, píparar, meindýraeyðar, verkfræðingar, skrifstofufólk og einhverjir fleiri.
Er ég var ráðinn á Labor-shop var mér gerð grein fyrir því, að stöðugt yrðu í boði störf á öðrum deildum, td. á skrifstofum þá 3 mán. sem starfssamningur minn gilti yfir.
Festar yrðu upp auglýsingar um laus störf á öllum deildum, áður en fólki utan vallar leyfðist að sækja um.
Ég taldi nú, að mér myndi reynast auðvelt að fá mig fluttan á skrifstofu, þar sem að launin væru hærri og vinnutíminn styttri, þar sem að ég var einn örfárra með háskólamenntun á svæðinu.
Í 1. viku sá ég á auglýs.töflunni í byggingunni, þar sem við verkam. höfðum aðsetur, að starfsmanns með vélritunarkunnáttu væri óskað í Comptroller (fjársýslud.).
Eftir að hafa sótt um hjá Starfsmannahaldinu eins og reglur kváðu á um var ég sendur í viðtal á fyrirhuguðum vinnust. í Comptroller.
Mér var strax vísað inn í herbergi sem var eins og flestar skrifst. á Vellinum;
ópersónulegt með dimmgrænu og þunglamalegu stálskrifborði og álíka dapurlegum stólum, en á veggjum voru innrammaðar litljósmyndir af ýmsum stríðstólum.
Handan skrifborðsins, þar sem mér var boðið sæti sátu 2 ungir karlar í hermanna-felugrænum einkennisfötum og virtust þeir taka starf sitt afar alvarlega.
Þeir héldu sínu steingerða fési, þrátt fyrir að ég sjálfur sæti broshýr gegnt þeim.
Yfirheyrslan fór fram á ensku og var eitthvað á þessa
leið:
ÞEIR: Spurðu um nafn, menntun og hvers vegna ég vildi fá þessa vinnu?
ÉG: Svaraði eftir bestu getu auðvitað og sagði að ég vildi breyta til, auk þess sem að menntun mín myndi betur verða að gagni á skrifstofu, en sem verkam. Ég reyndi að vera smeðjulegur og fór eftir ráðleggingum félaga minna á verkam.sjoppunni. Þess vegna talaði ég um að ég vildi verða að gagni, þóttí raun hafi ég aðeins verið að hugsa um eigin hag.
ÞEIR: Can you type?
Ég: Sagði eins og satt var, að ég hefði aldrei lært það, en hefði æft mig heima við og notaði alla fingur, en skorti aðeins æfingu.
Í lok viðtalsins var mér tjáð, að ég þyrfti að fara aftur í Starfsm.h. til að fá mælda vélr.kunnáttu mína.
Á leiðinni út varð mér gengið um vinnusalinn, þar sem vélritarar voru að störfum í afstúkuðum klefum.
Ég tók eina þeirra tali og spurði hvort að maður þyrfti að vera afburðavélr. til að vinna þarna.
STÚLKAN: Nei, nei, alls ekki. Þetta er frekar lítið og löðurmannlegt hjá okkur og maður þarf ekki að vélr. neitt voðal. mikið yfir daginn.
Með þessi skilaboð fór ég vongóður í prófið og var nokkuð viss um að ég næði því auðveldlega, þar sem að þrátt fyrir lítinn hraða vélritaði ég rétt það sem mér var ætlað að festa á blað.
En allt kom fyrir ekki og ég var einfaldlega ekki talinn nógu góður fyrir auglýst starf.
Eftir þetta einbeitti ég mér að störfum þar sem ekki var krafist slíkrar sérhæfðrar kunnáttu, svo sem hjá Supply (birgðast.).
Allt kom fyrir ekki, þrátt fyrir að ég sækti um hvert starfið á eftir öðru.
Ég fylltist æ meiri örvæntingu eftir því sem nær dró starfssamningslokum mínum, og tók að endurskoða viðtalstækni mína; eitthvað hlaut ég að gera rangt, því að allir aðrir sem ég vissi af skiptu um starf eins og sumir nærbrækur, á nokkurra vikna fresti.
Ég ályktaði að ástæðan fyrir seinheppni minni væri sá háttur minn að segja ýmislegt óheppilegt í hugsunarleysi og fljótfærni.
Einnig mitt hvimleiða munnvatnsvandamál sem gerði það að verkum, að ég virtist all ölvaður og ekki traustvekjandi, einmitt á stundum er ég þurfti að sýna hið gagnstæða.
Ég ákvað að fara að tala hægar;
hugsa áður en ég hleypti orðunum út og kyngja munnvatninu í gríð og erg.
Vonbetri, en þó með snert af taugaveiklun fór ég í næstu viðtöl.
Allt gekk vel og ég var orðinn fullur sigurvissu og sjálfstrausts, er áfallið kom.
Dæmi:
ÞEIR: Þú talar góða ensku heyri ég.
ÉG: Já, ég lærði OXFORD-ensku í háskóla.
ÞEIR: Heldurðu að þú skiljir okkur þá?
ÉG: Ég held að ég gæti alveg vanist ykkur með tímanum, svaraði ég í algeru sakleysi.
Hvort sem þessi lokaorð, eða önnur álíka sem ég gerði mig sekan um gerðu útslagið, þá blasti sá napri veruleiki við mér, að ég var orðinn atvinnulaus um áramótin í lok samningsins sem ég hafði þó fengið framlengdan um 3 mán.
Ég frétti að ég ætti orðið metið í umsóknum og höfnunum á Vellinum sem var auðvitað engin sárabót, nema síður væri.
lll
Eina vinnan sem mér bauðst á þeim tíma var við fiskvinnslu hjá Heimi hf. við Básveg í Keflavík.
Þau voru ansi þung sporin sem ég tók, er ég sótti um vinnu þar.
Hugur minn hryllti við er ég minntist tímans þá er ég starfaði við fiskvinnslu Brynjólfs hf. í Innri-Njarðv. eftir að hafa reynt mig við kennslu á Hornaf.
Alla daga voru skrokkur minn og klæðnaður angandi af sterkri fisklyktinni, þannig að ég varð að þvo bæði vinnuföt og sjálfan mig rækilega á hverju kveldi.
Yfirleitt varð ég að afklæðast í forstofunni, til þess að íbúðin yrði ekki undirlögð af dauninum sem fylgdi mér.
Vinnan í Brynjólfi var algert puð lengst af, þrátt fyrir að enginn væri bónusinn, einungis strípaður launataxtinn.
Aðallega var unnið við skreiðar- og saltfiskverkun, en auk þess hrognafrystingu um tíma yfir vetrarvertíðina.
Uppi á lofti var aðgerðarsalurinn, þar sem dauðblóðgaður fiskur var hausaður af pilti sem ber hið ágæta nafn Jökull, en kraftavalkyrjur rifu innyflin úr og sendu hann niður rennu.
Við sem unnum við að hengja fiskinn upp í hjallana, stóðum þar og hömuðumst við að spyrða (para) hann með lykkjuböndum.
Fyrir kom að ég stóð einn undir rennunni við spyrðinguna, en það var mér algerlega ofviða, því að fítonskrafturinn var svo mikill í fólkinu á loftinu þrátt fyrir eindregin tilmæli mín um að þau hægðu á sér.
Eitt sinn gafst ég upp og ýtti heilu hlössunum óspyrtum í fiskikörin.
Þegar eigandinn, Jón Karls sá fyrir einskæra tilviljun allan óspyrtan fiskinn í körunum var ég skammaður heiftarlega, en er hann hafði fengið sína útrás skýrði ég hægt og rólega vonlausa aðstöðu mína og fékk í kjölfarið annan strák í lið með mér.
Ég hafði þó eina ánægjulega minningu frá þessum tíma.
Af og til var allt starfsfólk sent í pökkun á tilbúnum saltf. í stærsta salnum á jarðhæð.
Fenginn var saltfiskmatsmaður úr Vogunum sem mat fiskinn í flokka eftir gæðum hvers og eins og sendi á báðar hendur til saumakvennanna sem rimpuðu saman merkta strigapokana utan um saltfiskinn.
Þegar verkstjórinn skipaði mér eitt sinn að fjarlægja 60-70 kg. þunga pokana af saumaborðinu og stafla þeim á bretti, leist mér í fyrstu allt annað en vel á blikuna minnugur þess að eigi var svo langt síðan ég tapaði fyrir 14 ára systur minni í Sjómanni.
-Hvað er þetta Óli? Ekki ertu meiri aumingi, en Addi, sagði hann og átti þá við ungkallinn sem mér var ætlað að leysa af hólmi.
Mér varð litið á Adda sem var bæði lægri í lofti og virtist minni að burðum en ég.
-Andskotinn hafi það, sagði ég og vildi alls ekki vera talinn einhver aumingi á staðnum. Ég skal ath. hvað ég get, en ég lofa engu.
Síðan gætti ég þess að fara mér í engu óðslega og kveið fyrir því að skemma þann árangur sem ég hafði náð við uppbyggingu á skrokk mínum.
Hægt og rólega beygði ég mig yfir þunglamalegan pokann.
Mér þótti þrúgandi spenna vera í loftinu.
Eflaust fylgdust allir með mér.
Ég leit upp og tók þá eftir að enginn virtist horfa í átt til mín, því að allir voru niðursokknir í verkin sín.
Tók þéttingsfast um pokann og í mestu makindum rétti ég úr mér með pokann í fanginu.
Og viti menn.
Þungu fargi var af huga mínum létt, er ég gerði mér grein fyrir að pokinn var mér engin byrði.
Sjálf mitt fékk aukakikk er ég heyrði áköf fagnaðarlæti samstarfsfólksins og lófatak.
Ég hneigði mig í þakkarskyni og hófst síðan handa.
Á örskotsstundu hafði mér tekist að tæma borðið, þrátt fyrir að hrúgan sem hafði safnast fyrir virtist mér sem óvinnandi virki, er ég byrjaði.
Allt í einu var ég orðinn maður með mönnum,án einhverrar sérmeðferðar.
Ég var svo himinlifandi yfir þessari staðfestingu á aukinni getu, að ég þáði ekki að skipt yrði við mig, er það var boðið.
lV
Í Heimi skiptist vinnslan í frystingu á bolfiski, flökum og blokk, saltfisk- og skreiðarverkun.
Verkaskipting var nokkuð skýr, en á álagstoppum í einstökum greinum gat ég búist við hverju sem var.
Flesta daga vorum við Hreinn matsmaður, ásamt nokkrum skólastelpum við vinnu okkar í skreiðardeildinni.
Sú deild var í öldnum og hrörlegum svartlitum timburkofum sem einhverntíma fyrr á öldinni tuttugustu hafa væntanlega þótt hið mesta augnayndi, er þeir voru byggðir í röð upp frá lítilli steinbryggju við Básveginn.
Kofaræsknunum hafði lítið sem ekkert verið haldið við.
Þau virtust hanga uppi af gömlum vana.
Þakið var hriplekt og húsakynnin dimm, rök og drungaleg.
Ljós var varla svo heitið gæti.
Það sem gerði þó útslagið um það, að ég taldi húsin alls ekki hæf til matvælageymslu var hinn hrikalegi rottugangur.
Fullþurrkaðri skreiðinni var sturtað inná skítugt steingólfið.
Síðan var henni kastað í hrúgur upp við veggina.
Þá var okkur ætlað að hlaða henni í til þess gerða vél sem pressaði skreiðina saman í 30 kg. pakka sem stúlkur rimpuðu merktan striga utan um.
Ég hlóð í vélina, stjórnaði pressuninni og skellti síðan pökkunum á borðið hjá stelpunum.
Hreinn flokkaði afurðirnar í rétta flokka, auk þess sem hann eyddi talsverðum tíma í að skera burt þann hluta sem bar þess greinileg merki að hafa lent í hvössum tönnum meindýranna.
Það sem taldist algerlega óhæft til manneldis var sent í bræðslu.
Sú skreið sem hafði orðið fyrir barðinu á meindýrinu fór í hina lakari flokka sem þóttu aðeins boðlegir svertingjunum í Nígeríu.
Bróðurpartur skreiðarinnar lenti í þeim flokki.
Betri skreiðinni var aftur á móti ætlað að lenda á borðum þjóða í S-Evrópu.
Eftir að hafa starfað um 2 mán. í fiskv. Heimis, í þeirri bleytu, slori og illum aðbúnaði sem virtist svo sjálfsagt að þessi atvinnustétt manna léti bjóða sér, tók ég alvarlega að hugsa minn gang.
Vildi ég vera óbreyttur frystihúsakall það sem ég ætti eftir, eða vildi ég gera eitthvað í eigin málum í þeirri von að ég fengi eitthvert annað starf og þá betur við hæfi mitt sem fatlaðs manns?
Ég hafði loks gert mér grein fyrir því, að ég var ekki eins og fólk er flest.
Ég hafði einkar lítið þol, þrátt fyrir að ég reyndi að auka það með ýmsum aðgerðum, ss. göngu og hjólreiðum, en æfing-arnar virtust lítil áhrif hafa til batnaðar.
Ég vildi þó ekki að neinn sæi hversu mikill aumingi ég var í raun.
Ég reyndi svo lítið bar á að hlífa mér við hverju því sem ég taldi mér ofviða.
En ég mátti vita að það gengi ekki að eilífu.
Nokkrir strákar um tvítugt störfuðu í Heimi á sama tíma og ég.
Þeir voru sífellt með einhvern kraftameting, aðallega sín á milli, eins og stráka er oft siður.
Ég fékk æ oftar að heyra glósurnar frá þeim.
Þeir vændu mig hvað eftir annað um aumingjaskap, þótt lengst af tækist mér að leiða tal þeirra hjá mér og skipti mér sem minnst af þeim.
Á kaffistofunni þreyttu þeir oft og einatt Sjómann sín á milli og átökin urðu oft allsvakaleg, þannig að hvorttveggja borð og stólar fóru á hliðina.
Eitt sinn ákváðu þeir með sjálfum sér að stríða mér.
Þeir tilkynntu mér að fyrst skyldu þeir reyna með sér, þar til að einn stæði uppi sem sigurvegari, en síðan ætti ég að takast á við hann.
Í fyrstu hélt ég að þeir væru að fíflast eins og fyrri daginn og samþykkti tillögu þeirra í hugsunarleysi.
Taldi raunar að ég myndi ekki þurfa að efna loforðið vegna skamms kaffitíma.
Þar misreiknaði ég mig illilega, því að er 5 mín. voru eftir af kaffinu heyrði ég fríunarorðin fyrir aftan mig, þar sem að ég sat í mestu makindum við spennandi kapallögn.
-Jæja Óli! Sýndu nú hvers þú ert megnugur.
Köldum svita sló um mig, þar sem ég var í þann mund að færa síðasta kónginn upp í borð, því að kapallinn hafði gengið upp.
Mér varð litið aftur fyrir mig, þar sem eigandi orðanna, þrekinn og kraftalegur rumur beið með vöðvastæltan handlegginn fram á borðið.
Olnboginn nam við miðjuna, en sterklegur framhandleggurinn stóð í loft upp.
Hvernig gat ég bjargað mér úr þessum vandræðum sem ég hafði óvart skapað mér.
Ég minntist með hryllingi Sjómannsins við systur mína, er sigraði mig svo auðveldlega hér um árið er ég var á Grensási.
Síðan hafði mér ætíð tekist að komast hjá þátttöku í þessari aðdáunarverðu og karlmannlegu íþrótt.
-Svona drífðu þig maður. Hvort ertu maður eða mús?
Ég settist gegnt sigurvegaranum og kom mér í réttar stellingar;
lagði v. handlegg á borðið, eins og reglur kveða á um og tók síðan í mikla hönd andstæðingsins, svo mikla reyndar að mín nánast hvarf innan um rosalega fingurna og lófann.
Hvernig kemst ég hjá niðurlægjandi afhroðinu, hugsaði ég með mér, þar sem að ég horfði í gaupnir þessa tvítuga pilts.
LÆSTU heyrði ég í sveittu höfði mínu.
Já ég ætti að setja í lás, hugsaði ég með mér og mundi allt í einu eftir bragði sem við strákarnir í Menntaskólanum á Laugarvatni beittum, er við tókumst á við vígreifa sveitastrákana á sveitaböllunum fyrir austan fjall.
Svo lítið bar á og þannig að enginn greindi neina stöðubreytingu, mjakaði ég olnboganum til hægri, nægilega til að andstæðingurinn gæti ekki með góðu móti lagt mig.
-Tilbúnir, spurði sjálfskipaður dómarinn sem hafði komið sér fyrir við enda borðsins. Við kinkuðum báðir kolli.
-BYRJIÐ ÞÁ,
tilkynnti hann og var vitanlega alveg viss um úrslitin, eins og allt fólkið í kaffistofunni sem hafði umkringt borðið til að fylgjast með niðurlægingu minni.
En það var sama hvernig rumurinn reyndi og streittist við að leggja mig.
Að síðustu reisti hann sig upp til að ná meiri þunga í átakið, en allt kom fyrir ekki.
Ég gætti mín að sjálfsögðu á því að reyna ekkert að taka á móti;
var bara í hvíldarstöðu og beið rólegur eftir því að hann ofkeyrði sig.
Ég ætlaði að nota tækifærið, er hann yrði uppgefinn og óviðbúinn til að leggja hann, en áður en að til þess kom lýsti dómarinn yfir jafntefli í baráttunni okkar og lauk þar með síðasta Sjómanni mínum á ævinni, vonandi.
-Djöfull leynir hann á sér, bölvaður, heyrði ég ruminn segja með vott af aðdáun í röddu við strákana, vini sína, er allir sneru aftur til vinnu sinnar.
Æfingar hefðu vafalaust aukið kraftinn og þolið, en tími til að stunda þær var ansi takmarkaður.
Ég varð að taka alla vinnu sem mér bauðst, þar sem að við hjónaleysin áttum orðið 2 börn, höfðum nýverið fest kaup á okkar fyrstu íbúð og vorum skuldum hlaðin.
Þegar ég komst heim á kvöldin eftir langan og strangan vinnudag var ég búinn á sál og líkama.
Oft svo þreytulegur að ég minnti víst helst á uppvakning.
V
Það var kominn langþráður hvíldardagur á sunnudegi eftir 6 daga vinnuviku á vetrarvertíðinni.
Þar sem ég lá í sófanum heima í Hátúninu velti ég fram og aftur ýmsum möguleikum til að komast úr þessu vinnustriti.
Maður er farinn að lifa fyrir vinnuna, eins og hinir verkamennirnir, en ekki öfugt eins og ég hafði lengst af talið mér trú um að ætti að gera.
Kennsla var varla hugsanleg miðað við orðspor mitt á þeim vettvangi og ekki virtist mér ætlað að fá skrifstofustarf á Vellinum, sbr. umsóknamet mitt þar upp frá.
Einhvern veginn verð ég að sanna getu mína, hugsaði ég með mér.
Sýna fram á að ég er heill á sönsum og að ég á ekki heima í fiskvinnu.
Ég mundi allt í einu eftir því að hafa skrifað lesendabréf í Vísi sáluga er ég var í KHÍ.
Á snjóþungum vetri hafði ég bölvað snjóruðn-ingstækjum borgarinnar vegna mikilla snjóalaga á gangstéttum, en í stað þess að láta þar staðar numið hafði ég tekið mér penna í hönd og skrifað bréf til borgarinnar gegnum síðdegisblaðið.
Ég kom með þá tillögu að borgin fjárfesti í tækjum sem blésu snjónum beint upp á vörubíla sem ækju honum síðan beint í sjóinn. Þannig taldi ég að unnt væri að halda götum og gangstéttum alauðum.
Í annað sinn á ævinni tók ég mér penna í hönd í þeim tilgangi að almenningur fengi notið hugsana minna.
Hugur minn var yfirfullur af hugmyndum sem þráðu ekkert heitar, en að fá einhvern veginn ræst.
Ég ákvað að taka fyrir veru Kanans hér á Suðurnesjum; áhrif hans á atvinnulíf frá því hann kom og hvað yrði þegar hann færi.
Fyrirsögn greinarinnar:
"Atvinnuleysi á Suðurnesjum-hvað getur þú gert?",
þótti mér vel við hæfi.(sjá ensku útg.)
Vl
Einn daginn er ég mætti til vinnu var mér gert tilboð sem ég gat ómögulega hafnað.
Enn áttum við Trabantinn sjö árum eftir að við fengum hann nýjan úr kassanum og hafði hann reynst okkur tryggðartröll mestan hluta þess tíma.
En þar sem að ég hafði minnst á það í vinnunni, að við værum að ath. með kaup á nýjum bíl, kom Hörður forstjóri að máli við mig.
Hann kvað verkstjórana sárvanta snatt-bíl og minn bíll væri kjörinn í hlutverkið.
-Óli! Ég kaupi nýtt SODA-STREAM-tæki handa þér í staðinn fyrir TRABANT-inn þinn, bauð mér uppábúinn forstjórinn.
Tekurðu því?
Ég lagði höfuðið í snöggt bleyti og velti tilboðinu fram og aftur í heiðríkju heilahvelanna;
Soda-stream er nokkuð sem fjölskylda mín hefur lengi þráð að eignast.
Svo skemmtilega vildi líka til að við höfum verið að safna fyrir nýjum SKODA og ég efast um að hærra verð fengist á bílasölu.
-Ég tek tilboðinu, en með því skilyrði að ég þurfi ekki að láta hann af hendi fyrr en ég verð kominn með nýja bílinn í hendur.
Eðlislæg tortryggni mín sagði mér að taka enga áhættu, þar sem að ég vissi hversu lítið var um lausafé í þessum bransa forstjórans.
Og við handsöluðum samninginn.
Klukkan 10 eftir að ég hafði eytt kaffitímanum á milli vonar og ótta um það hvort að samningurinn gengi eftir , mæti ég forstjóranum, Herði Fals í stiganum og hafði hann stóran skrautlegan kassa í fanginu.
-Gersovel Óli, sagði hann um leið og hann fyllti fang mitt með þessu dýrmæta tæki sem var þyngdar sinnar virði í gulli, eða allavega TRABANTs, og ég rétti honum lyklana.
Ég fór heim með Brynjari á fyrirtækisrútunni og ætla ekki að reyna að lýsa fagnaðarlátunum sem brutust út, er ég kom óvænt heim bílslaus, en með nýtt SODA-STREAM-tæki í fanginu.
Örlög TRABANTsins sem reynst hafði okkur sem trúr og tryggur hundur í 7 ár urðu þau, að það tók starfsfólkið aðeins 2 vikur að keyra hann út.
Hræinu af honum var komið fyrir í þýfðum karganum á bak við byggingar Heimis hf. og í allnokkurn tíma greip mig ótrúlegur söknuður er ég leit hann svona einbíla og engum til gagns, þar sem að hann grotnaði niður.
Ég fékk jafnvel samviskubit undir stýri í nýja SKODAnum mínum 120 SL sem við höfðum fest kaup á með ærnum tilkostnaði.
Einn daginn fann ég TRABANT-inn ekki lengur þarna við Framnesveginn. Það var tekið að vora og bæjaryfirvöld voru heltekin tiltektaræði.
Að hætti kristinna manna óskaði ég þessum frumherja í plastvörum velfarnaðar í öðrum heimi, eins og hann átti svo sannarlega skilið.
Vll
Árangurinn af greinarskrifunum í Víkur-fréttir lét á sér standa, nema hvað að fólk sem ég hafði hitt á förnum vegi bar lof á greinina og tjáði mér að þetta væru vissulega orð í tíma töluð.
Engu að síður sátu atvinnumál mín enn við sama keip.
Nauðugur viljugur starfaði ég áfram í Heimi við undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar.
Ég var orðinn viss um að fólk hefði látið neyðarkall mitt fara inn um annað eyrað og út um hitt.
En ljós í myrkri varð mér svo sannarlega símtal sem ég átti rúmu ári seinna.
-Halló, sagði ég í símann, eitt óveðurskvöld um mán.mótin mars-apríl á árinu 1984.
Ég gerði mér að sjálfsögðu enga grein fyrir afleiðingum þessa óvænta símtals á framtíð mína og líf.
-Já, halló. Er þetta ekki Óli, heyrði ég að sagt var.
-Já þetta er hann, svaraði ég, en ka