1.6.2008
Steingervingur af risa "sęskrķmsli" finnst ķ ķshafi
Grķšarstórt forsögulegt skrišdżr sem var lengra en hvalurinn hnśfubakur og hafši tennur į stęrš viš agśrku hefur komiš ķ leitir steingervingaleitarmanna į afskekktri noršurķshafseyju. Žessi 150 milljón įra skepna var uppgötvuš 2006 į eyjunni Svalbarša (Spitsbergen), einni af eyjum Noršmanna ķ Noršurhöfum, óbyggšu svęši žar sem aš mikiš finnst af steingeršum leifum sęskrišdżra. "Žaš er jafn stórt eša stęrra en nokkur plesiosaur sem fundist hefur įšur." sagši Hurum. "Žessi viršist helst vera af įšur óžekktri tegund," bętti hann viš.
"T. Rex hafsins" Plesiosaurs voru sjįvarskrišdżr sem höfšu einkennilega smį höfuš, langa hįlsa og mikil bęgsli.
Meš sķna stuttu hįlsa og miklu hausa uršu pliosaurar helstu rįndżr Jurassic tķmabilsins, fyrir 200 til 145 milljón įrum sišan.
Hurum kvešur žennan fund sżna 20 % stęrri pliosaura en fundist hefur įšur, sem var Kronosaurus frį Įstralķu. Patrick Druckenmiller, sérfręšingur um plesiosaura frį Noršursafni Alaska hįskóla tók žįtt ķ žessum leišangri. "Žrįtt fyrir aš viš hefšum ekki fundiš alla beinagrindina žį fundum viš marga naušsynlegustu hlutana," sagši Druckenmiller. "Svo ótrślega sem žaš kann aš viršast žį var bęgsliš (framfóturinn) eitt meira en žriggja metra langt." Į stašnum er aš finna eitt mesta safn sjįvarskrišdżra ķ heiminum, skv Hurum.
Skepnurnar syntu ķ temprušum sjónum og sukku til botns žegar žęr dóu, og žar varšveittust skrokkar žeirra ķ mjśkri lešjunni. Önnur svona beinagrind fannst einnig į sķšasta įri. Pliosaurar eru taldir hafa rįšist į fórnarlömb sķn śr launsįtri og notaš hin geysistóru bęgsli sķn ķ hinar hrikalegu įrįsir. Pliosaurar hafa sennilega haft žann mesta bitkraft sem um getur į mešal rįndżra, lifandi eša śtdaušra, bętti hann viš. "Innan ķ hinum grķšarstóru hauskśpum hafa bitvöšvarnir tekiš mikiš plįss. Eitt žessara dżra hefši aušveldlega getaš tekiš upp bķl og bitiš hann ķ tvennt." "Ummerki benda til aš skepnan hafi bókstaflega veriš bitin ķ sundur," sagši hann.
Steingervingur af risa "sęskrķmsli" finnst ķ ķshafi -
eftir James Owen
fyrir National Geographic News26. feb, 2008
Žaš hefur veriš um 15 metra langt bein-bryšjandi rįndżr og telst til stęrstu sjįvarskrišdżra sem vitaš er um, aš žvķ er segir ķ įliti leišangurs sem leiddur var af Jųrn Hurum frį Nįttśrusögusafninu ķ Osló, Noregi.
"Viš geršum okkur strax grein fyrir žvķ aš žessi fundur var eikkaš sérstakt," er haft eftir Hurum. "Stęrstu beinahlutar og samsetning brotanna sögšu okkur aš žetta yrši stórt."
Leišangurinn sneri aftur til eyjanna sl. sumar til žess aš grafa upp restina af beinunum steingeršu.
Į sama tķma og žeir uršu aš gęta sķn į ķsbjörnum, fjarlęgšu žeir hundraš tonn af grjóti og fundu ķ kjölfariš stórt stykki af beinagrindinni, žįm hluta af ętlašri žriggja metra langri hauskśpunni, nęr allan framfót og hluta af hryggjarliš sem hefur veriš į stęrš viš matardisk.
Ķ hįlfkęringi nefnt "Skrżmsliš" og tališ vera įšur óžekkt tegund af plesiosaur.
En hinn nżfundni plesiosaur er talinn hafa veriš svonefndur pliosaur, sem voru öšruvķsi en ašrir plesiosaurar.
Žennan T. rex hafsins telur Hurum hafa étiš önnur skrišdżr hafsins og etv suma af hinum stóru beinfiskum sem voru "uppi" ķ žann tķš.
Endurgerš žessa nżja pliosaura er nś til sżnis į Nįttśrusögusafninu ķ Osló.
"Ekki ašeins sżnir žessi fundur stęrsu og mestu leifar plesiosaura sem fundist hafa, heldur sannar hann okkur aš žessar risavöxnu skepnur lifšu og "störfušu" ķ Noršurhöfum į sama tķma og risaešlurnar į landi," lét Druckenmiller hafa eftir sér.
Steingervingurinn fannst ķ sķfrera ķ forsögulegum "grafreit" žar sem var aš finna żmis stór sjįvarskrišdżr užb 1300 km frį Noršurpólnum.
Um 40 beinagrindur hafa fundist fram į žennan dag. Flestar tilheyra žęr plesiosaurum meš langa hįlsinn og höfrungalķkum ichthyosaurum, sagši Hurum.
"Vonandi veršur žessi jafnstór hinni fyrri," sagši Hurum.
Žessi beinagrind gefur okkur kannski hluta sem vantaši ķ hina fyrri, bętti hann viš.
"Žessi viršist hafa fleiri tennur og vonandi finnst meira af hauskśpunni ķ hęšinni žar sem hśn fannst. En fyrst veršum viš aš flytja hęšina," tjįši Hurum okkur.
Leišangurinn hyggst halda aftur til Svalbarša ķ sumar.
Plesiosaur sérfręšingurinn Richard Forrest, frį safninu ķ Leicester, Englandi, kvešur pliosaur-beinagrindur afar fįséšar.
"Eins og tķtt er meš öll stęrri rįndżr, žvķ ofar sem žau eru ķ fęšukešjunni, žeim mun fęrri steingervinga finnur mašur," sagši Forrest.
Tķmi milli mįltķša.
Žar sem aš pliosaurar voru skrišdżr sem hafa hęg efnaskipti žį hefur vęntanlega lišiš langur tķmi į milli mįltķša, sagši hann.
"Ef "skrżmsliš" var aš éta eikkaš eins og stóran plesiosaur, hefur sašningin nęgt skepnunni allavega ķ tvo mįnuši," bętti Forrest viš.
"Viš įlitum žį ekki hafa veriš sérlega žolna viš sundiš, en meš mikla hröšun sem er góš viš įrįsir, žannig aš dżrin žessi hafa bešiš ķ djśpunum og skotist upp meš leifturhraša ķ veišiferšum sķnum," sagši Forrest.
"Ég veit ekki um neitt dżr sem gęti jafnvel komiš nęrri ," sagši Forrest .
Forrest bętti viš aš hann hefši nżlega rannsakaš 7 metra langan plesiosaur sem skv. verksummerkjum hafi örugglega lent ķ kjafti pliosaura.