24.2.2008
Þjófarnir sem gátu ekki hætt að hnerra
Þjófarnir sem gátu ekki hætt að hnerra Fyrir margt löngu, er eikartré sem nú eru komin af besta aldri voru á stærð við göngustafi aldraðra herramanna, bjó á Selfossi sonur sjálfseignarbónda, Herbert að nafni. Hann var uþb. fjórtán ára og þótti merkilegur vegna hreinskilni sinnar og léttleika, en hvað varðaði líkamlegt þor og atgervi þótti ekki mikið til hans koma. Á nöpru Aðfangadagskveldi, vegna þess að hann átti ekki annars kost sendi faðirinn Herbert sinn til að sinna mikilvægu erindi í litlum bæ sem var í allnokkurri fjarlægð handan Hellisheiðar. Hann fór ríðandi og var önnum kafinn langt fram á kveld. Að síðustu varð erindinu þó lokið; hann sneri aftur til áningarstaðarins þar sem hann lagði reiðtygin aftur á hestinn og lagði af stað heim á leið. Leið hans lá um Hellisheiðina, frjósams en stjálbýls svæðis, þar sem voru þungir malarvegir, erfiðir yfirferðar. Í þann tíð var Hellisheiðin að miklu leyti þakin gróskumiklum trjám. Það hlýtur að hafa verið um níuleytið, þar sem hann reið undir slútandi trjánum á langleggjuðum fola sínum, syngjandi hástöfum jólasálmana að honum þótti hann heyra einhvern hávaða álengdar. Hann rámaði þá í að þessi staður í skóginum hefði illt orð á sér. Þarna höfðu illmenni setið fyrir ferðalöngum. Honum varð litið á fola sinn, Kára og óskaði sér að litur hans hefði ekki verið ljósgrár sem gerði þá auðsæjanlegri í þéttum skóginum. "Eins og mér sé ekki sama?" sagði hann stundarhátt eftir skamma hugsun. "Kári er frárri á fæti en svo að einhverjir ótíndir stigamenn komist nálægt mér." "Ha! ha! reyndar," var sagt djúpri röddu; og á næsta augnabliki skaust náungi út úr þykkninu á vinstri hönd, og annar frá trjábol framundan. Tekið var í beisli Herberts, hann dreginn niður af hrossinu og þrátt fyrir að hann berðist á móti rétt eins og hver annar hugrakkur drengur var hann yfirbugaður. Armar hans voru bundnir fyrir aftan bak, leggirnir fast saman og síðan var honum varpað í skurð. Ræningjarnir sem báru í andliti svartan felulit létu sig nú hverfa á baki Kára. Um leið og Herbert hafði jafnað sig að nokkru, tókst honum með erfiðismunum að losa leggi sína úr bandinu, en þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir gilti það sama ekki um armana. Hið eina sem honum var kleift að gera var að koma sér á fætur, halda för sinni áfram og treysta á að geta losað böndin á leiðinni. Hann gerði sér grein fyrir því að það yrði sér ómögulegt að komast heim fyrir sólarupprás á tveimur jafnfljótum einkum eins og komið var fyrir honum; en hann hélt göngunni áfram. Vegna höfuðverkjakasta sem komið höfðu í kjölfar árásanna villtist hann af leið, og hefði einfaldlega lagst fyrir í breiðu fallinna laufblaða og beðið morguns, ef hann hefði ekki óttast afleiðingar þess að sofna utandyra í svona miklu frosti. Hann rölti því áfram, armar hans undnir og dofnir vegna bandanna sem stýfðu hann, fullur söknuðar vegna tapsins á aumingja Kára, sem hafði aldrei verið þekktur fyrir spörk né bit eða neina grimmd af öðru tagi. Hann var þess vegna ekki neitt smá glaður er hann sá á milli trjánna ljósskímu í nokkurri fjarlægð. Þangað tróðst hann áfram og stóð brátt frammi fyrir mikilli byggingu með álmum, göflum og turnum, brjóstvirki og strompum sem báru við himinstjörnur. Steinhljóð ríkti; dyrnar voru opnar upp á gátt en þaðan hafði honum borist ljósskíman sem laðaði hann að sér. Hann kom inn í mikinn sal sem var innréttaður eins og fallega upplýstur borðsalur. Veggirnir voru þaktir dökkri klæðningu, alsettir allskonar skrauti og glingri og skápum. En það sem helst vakti athygli hans var gríðarstórt borð sem stóð á miðju gólfinu, þar sem var ósnertur vel útbúinn kvöldverður. Stólar voru alltumkring og svo var að sjá sem eitthvað hefði orðið til að hrekja fólk frá í upphafi málsverðar. En vegna ástands síns varð Herbert að dífa munni sínum ofan í diskana eins og skynlaus skepna, svín eða belja. Hann sá að við svo mátti ekki standa og ætlaði sér að leita aðstoðar innar í húsinu er hann heyrði að baki sér þungt fótatak á veröndinni og orðin "Verið fljótir!" , þeirri sömu djúpu röddu og hann hafði heyrt er hann hafði verið dreginn af hestinum. Honum tókst með naumindum að bregða sér undir borðið áður en þrír náungar strunsuðu inn í borðstofuna. Undan borðinu sá hann að andlit þeirra voru dulin sem sannfærði hann um að hér væru sömu þjófar á ferðinni. "Jæja þá," sagði sá fyrsti--þessi með djúpröddina--"við skulum fela okkur. Þau koma aftur innan skamms. Það var sniðugt að narra þau útúr húsinu--eh?" "Jamm. Þú líktir vel eftir manni í neyð," sagði sá næsti. "Afbragðsvel," sagði hinn þriðji. "En þau munu brátt komast að því að þau hafa verið blekkt. Snöggir, hvar ættum við að fela okkur? Einhversstaðar ættum við að geta hulist í 2-3 tíma, uns þau verða komin í rúmið og sofnuð. Ah! Nú veit ég. Eltið mig! Ég hef uppgötvað að einn skápanna er aðeins opnaður einu sinni á ári; hann hentar okkur því mæta vel." Fyrr en varði barst inn um dyrnar glaðvær kliður heimilisfólksins. Herbert taldi að ef fólkið kæmist að því að hann væri að þvælast óboðinn í húsinu yrði hann sennilegast talinn vera ótíndur þjófur sjálfur, þannig að hann læddi sér útúr húsinu og faldi sig í skugga af veröndinni, þaðan sem honum væri mögulegt að fylgjast óséður með atburðarrásinni. Innan skamms streymdi mikill fjöldi fólks framhjá honum og inn í húsið. Í hópnum voru ma. eldri hefðarkarl og frú, 8 eða 9 ungar konur, jafn margir ungkarlar, auk 6 þjóna og þerna. "Jæja, börn og unga fólk við skulum nú kýla magann frekar af matnum," sagði herramaðurinn. "Ég geri mér bara enga grein fyrir því hvað hefur valdið þessum hávaða. Ég hafði bara aldrei nokkurn tíma verið svo viss um að verið væri að murka lífið úr manneskju fyrir utan hús mitt." Þá sögðu dömurnar frá því hve skelkaðar þær hefðu verið, og ævintýrisins sem þær hefðu vænst en síðan hefði ekkert gerst, þeim til vonbrigða. "Bíðið nú aðeins," sagði Herbert við sjálfan sig. "Þið eigið sko eftir að lenda í ævintýrum konur, fyrr en varir." Svo virtist sem að unga fólkið væri börn og tengdabörn eldra parsins sem hefðu komið saman til að eiga gleðileg jól saman með foreldrunum. Dyrunum var nú lokað, þannig að Herbert var skilinn eftir úti á verönd. Hann taldi nú komna rétta stund til að leita eftir liðsinni þeirra; og þar sem honum var ókleift að nota hendur tók hann að sparka harkalega í hurðina. "Halló! Hvað hávaði er þetta í þér þarna?" sagði þjónn sem kom til dyra um leið og hann þreif í öxl Herberts og dró hann inn í borðstofuna. "Hér er kominn undarlegur drengur sem skapaði hávaðann úti á palli, herra Símon." Allir sneru sér. "Komdu með hann," sagði herra Símon, aldraði herramaðurinn sem fyrr er nefndur. "Hvað varstu að gera þarna, piltur minn?" "Gvöö...handleggir hans eru bundnir!" sagði ein kvennanna. "Aumingja grágurinn!" bætti önnur við. Herbert tók þegar að segja frá því að hann hefði verið orðinn villtur á heimferð sinni, rændur hesti sínum og miskunnarlaust skilinn eftir á víðavangi í þessu ástandi af þjófunum. "Bara að hugsa um það!" sagði þá Herra Símon. "Þetta er aldeilis trúverðug saga," sagði einn karlkyns gestanna, tortryggnislega. "Ótrúlegt, ha?" spurði Herra Símon. "Kannski að hann sjálfur sé ræningi," skaut ein daman inn. "Það er þetta einkennilega villta útlit á honum, ef því er að skipta nú er ég gef mér tíma til að skoða hann nánar," sagði mamma gamla. Herbert roðnaði af skömm; og í stað þess að halda frásögn sinni sinni til streitu og upplýsa að ræningjarnir væru innanhúss í felum þagði hann, kominn á þá skoðun að best væri að þau kæmust að hættunni sjálf. "Jæja, leysið hann," sagði Herra Símon. "Gerum það þó ekki sé nema vegna þess að nú er Aðfangadagskveld Jóla. Hérna, drengur minn: fáðu þér sæti í auða sætinu við enda borðsins og neyttu matarins í boði hússins. Þegar þú hefur fengið fylli þína munum við vilja heyra sögu þína frekar." Veislan hélt síðan áfram; og Herbert, orðinn frjáls, þótti ekki leitt að fá að vera með. Þeim mun meira sem etið var og drukkið varð glaðara á hjalla; áfengið flóði frjálst, logandi drumbarnir lýstu upp arininn, konurnar hlógu að sögum herranna; í stuttu máli má segja að allt hafi verið eins há- og glaðvært og jólaboð tíðkuðust í gamla daga. Herbert, þrátt fyrir að hafa sárnað tortryggnin sem honum var sýnd í upphafi, gat ekki annað en verið ánægður á sál og líkama er hann upplifði alla þessa kátínu og glaðværð í veislunni. Að síðustu var hann tekinn að hlæja að sögunum og orðheppninni eins og gamli baróninn, Herra Símon, sjálfur. Er leið að lokum máltíðarinnar sagði við Herbert einn sonanna sem reyndar hafði drukkið ótæpilega af vínföngum, rétt eins og tíðkaðist með karlmönnum þess tíma, "Jæja, drengur minn, hvernig líður þér? Viltu fá þér í nefið?" Hann hafði í hendi neftóbaksdós líka þeim sem urðu sífellt vinsælli á meðal ungra sem eldri karla um allt land. "Þakka þér," sagði Herbert, þiggjandi klípuna. "Segðu nú dömunum hver þú ert, úr hverju þú ert gerður," hélt ungkallinn áfram um leið og hann sló Herbert yfir herðarnar. "Að sjálfsögðu," sagði hetjan okkar, og hækkaði sig í sætinu, staðfastur í að sýna ákveðni. "Ég er farandtöframaður." "Er það svo!" "Hvað fáum við að heyra næst?" "Getur þú kallað fram anda úr fjarlægum djúpum, ungi visard?" "Ég get vakið upp ofviðri í skáp," svaraði Herbert. "Ha-ha!" sagði gamli baróninn, nuddandi saman höndunum í tilhlökkun. "Við verðum að sjá það trix. Stúlkur, ekki yfirgefa samkvæmið, nú skeður eikkað sem vert er að sjá." "Ekkert hættulegt, vona ég?" sagði sú gamla. Herbert steig upp frá borðum. "Lánaðu mér tóbaksdósina gersovel," bað hann ungkallinn sem hafði boðið honum. "Og nú," hélt hann áfram, "komið hljóðlega á eftir mér. Ef heyrist minnsta tíst frá ykkur munu töfrarnir ekki takast." Þau lofuðu að gegna. Hann kom inn á ganginn, tók af sér skóna, læddist að skápsdyrunum; gestirnir hljóðir sem mýs í halarófu í kjölfar hans. Herbert setti næst stól fyrir framan dyrnar, steig upp á hann og gerði það honum kleift að ná uppfyrir. Síðan, eins hljóðlaust og fyrr, eftir að hafa sturtað úr neftóbaksdósinni meðfram toppi hurðarinnar blés hann snöffinu inn í skápinn. Hann rétti upp fingur í átt til fólksins og óskaði þannig eftir áframhaldi þagnarinnar. "Gavöööð, hvað er þetta?" spurði sú gamla eftir að liðin var mínúta eða tvær. Þvingaður hnerri hafði borist innan úr skápnum. Herbert lyfti fingri á ný. "Afar einkennilegt," hvíslaði Herra Símon. "Þetta er mjög athyglisvert." Herbert notaði tækifærið og renndi lokunni gætilega í rétta skoru og læsti þannig skápnum. "Meira snöff," sagði hann rólega. "Meira snöff," sagði Herra Símon. Tveir eða þrír herramenn réttu honum box sín, og síðan var innihaldi þeirra blásið inn í skápinn. Annar hnerri heyrðist, reyndar ekki alveg eins þvingaður og hinn fyrri; síðan hinn þriðji sem gaf í skyn að ekki yrði lengur haldið aftur af þeim við þessar kringumstæður. Nú glumdu margir hnerrarnir bókstaflega út úr skápnum. "Afbragð, afbragð fyrir svona ungan töframann!" sagði Herra Símon. "Ég hef mikinn áhuga á þessu bragði að kasta röddinni--kallað, búktal." "Meira snöff," sagði Herbert. "Meira snöff," sagði Herra Símon. Þjónn Herra Símons kom með stóreflis krukku með ofurilmi frá Scotch. Herbert fyllti nú enn og aftur í falsið ofan á hurðinni og blés snöffinu inní skápinn. Enn og aftur þar til hann hafði tæmt krukkuna. Endalaus röð óheftra hnerranna varð engu lík því sem fólkið hafði heyrt áður. Það minnti helst á vind, regn og hafsjó í fellibyl. . "Ég er farinn að halda að það séu menn í skápnum, fremur en eikkað töfrabragð!" fullyrti Herra Símon, er hann fór að gruna gvend. "Rétt til fundið," sagði Herbert. "Þeir eru komnir til að ræna húsið; og eru reyndar hinir sömu og rændu mig hrossinu." Hnerrarnir breyttust í rykkjakenndar stunur. Einn þjófanna sem hafði kannast við rödd Herberts vældi nú, "Ó miskunn! miskunn! Hleyptu okkur út úr þessu helvíti!" "Hvar er hrossið mitt?" sagði Herbert. "Bundið við tré neðan við Kambana. Miskunn! Miskunn! Hleyptu okkur út því að annars köfnum við í loftleysinu!" Allir jólaboðsgestirnir áttuðu sig nú á því að hér var ekki lengur neinn leikur á ferð, heldur hin fúlasta alvara. Byssur og barefli voru óðara tekin fram; allir karlkyns þjónar voru kallaðir til og komið í rétta stöðu framan við skápinn. Er honum hafði verið gefið merki dró Herbert slána frá og stóð síðan í varnarstöðu. En ræningjarnir þrír voru orðnir aumkvunarverðir þar sem þeir höfðu hniprað sig saman í einu horninu takandi andköf. Þeir veittu enga mótstöðu; og eftir að hafa verið bundnir voru þeir læstir í útihúsi til morguns. Herbert sagði nú alla söguna gestum og húsráðendum og var síðan kærlega þökkuð aðstoðin sem hann hafði veitt. Herra Símon hvatti hann til að gista til morguns í besta herbergi hússins en í því hafði reyndar gist ekki ómerkara fólk en Lalli síkáti, englandsdrottningin Elísabet og sonur hennar Karl er þau áttu leið um Hellisheiðina á sínum tíma eins og elstu menn muna eflaust. En Herbert hafnaði boðinu, vildi fyrir alla muni finna aftur klárinn sinn Kára, enda átti hann bágt með að trúa ræningjunum. Nokkrir gestanna fylgdu Herberti að staðnum þar sem þeir kváðust hafa falið Kára. Er þeir komu á hólinn og litu yfir svæðið sáu þeir hvern annan en Kára, heilan heilsu og fáskiptinn um eigin hag og heilsu! Er klárinn kom auga á Herbert sinn gaf hann frá sér gleðilegt hnegg og eigandinn réð sér varla fyrir kæti. Á bak fór hann, bauð vinum sínum góðrar nætur, reið síðan í þá átt sem þeir töldu rétta vera og kom heim klukkan fjegur að morgni.
eftir Thomas Hardy [1840-1928]
Sá sem talað hafði fór síðan inn á gang sem leiddi frá salnum. Með því að mjaka sér aðeins tókst Herberti að sjá að skápurinn var innst í ganginum en sást þó frá borðstofunni. Þjófarnir tróðu sér inn í hann og lokuðu á eftir sér dyrunum. Hægt og hljótt renndi Herbert sér áfram í þeim tilgangi að frétta meira af áformum þeirra og er hann hafði nálgast þá meira heyrði hann þá hvíslandi um hin mismunandi herbergi og hvar helstu verðmætin var að finna, enda ætluðu þeir sér að ræna sem mestu.
Athugasemdir netsaga@netsaga.is