Sagan um goðsögnina Jetí, og frægar sögur meintra sjónarvotta

Fólk víða í Himalaja-fjöllum, þám. Sjerpar, Tíbetar, Bútanar, Nepalar og Sikkimesar á í sagnaminni sínu margar goðsagnir af Jetunum. Sögurnar eru margar og ólíkar af skepnunni, og sumum atriðum þeirra hefur verið komið í trúarsiði sumra hópa. Reyndar tíðkuðust dýrafórnir til "Snjómannsins" áður en lagt var í veiðiferðir fram undir síðustu aldamót.

Í þjóðsögunum er 3 helstu flokkar Jeta:

1. Mih-teh, risa apaskepna með hallandi enni. Orðið Mih-teh er skv. þýðingu mannlík vera sem nær þó ekki að verða mannvera. Dýrið ku hafa stutt rauð hár sem þekja allan líkamann, stórgert fés, stórar tennur og keilulaga höfuð. Það er talið vera varasamast þessara þriggja, en smærra í vexti en Dzu-teh og stærra en Teh-lma. Sherpa þjóðsögur segja skepnuna vera þrekvaxna kjötætu, á milli 5 og 6 fet, og miklu sterkari en mannverur.

2. Dzu-teh, eða stór og mikill rumur, stærst þessara ætluðu tegunda, að sögn sumra 7 til 8 feta háar skepnur, en er þó meinlausari en mih-teh, enda meiri alæta. Þótt hún teljist til tvífætlinga gengur hún stundum á fjórum. Hún er lubbaleg og nærist á nautgripum með klóm sínum. .

3. Teh-Lma, eins metra há tegund með oddmjótt höfuð. Hún er næturdýr sem hinar tegundirnar geta verið líka, en eru þó ekki brennimerkt sem slík. Sumir halda því fram að helsti kostur þessara dýra séu froskar, sumir telja hana vera ein greina Homo floresiensis og sumir segja hana vera bavíanaættar. Skepnan þessi lifir meira í neðanverðum fjöllunum, í skógunum, fremur en í efrimörkunum eins og hinar teg. Sumt fólk bætir því við að þessi gæti verið yngri útgáfa af framangreindum teg.

Mikill fjöldi sagna af Jetum ganga á milli fjallafólksins, af hverju fólkið trúir á tilvist hans á svæðinu og á mörgum stöðum í heiminum. Auk allra sagnanna í fjöllunum má geta þess að margt aðkomufólk kveðst og hafa séð fyrirbærin og hefur það verið skjalfært og getur sumra þeirra að neðan.

Alvöru kínverskar líffræðibækur, önnur frá 18. öld og hin frá þeirri nítjándu fjalla um og hafa teikningar af loðnum villimannategundum og segja þær frá tilveru þeirra í Tíbet á eins eðlilegan hátt og væru þeir hluti af náttúrunni líkt og jakuxar og vilihestar.

1832, berast fyrstu alvöru fregnir af þessum fyrirbærum til Vesturlanda. Í fræðiriti fjallaði B. H. Hodgson, um ferð sína um norðurhluta Nepals og að innfæddir leiðsögumenn hans hefðu komið auga á hávaxna tvífætta skepnu, þakta löngu dökku hári hefðu þeir tekið til fótanna vegna ótta síns. Hodgson sá ekki skepnuna en gerði bara ráð fyrir að þeir hefðu séð orangutan-apa. B.H Hodgson sem var fulltrúi Bretaveldis í Nepal sagði að þjónn sinn hefði tjáð sér að kafloðin skepna hefði ráðist á þjóna hans og að á meðal innfæddra gengi þessi vera undir heitinu Rakshas, eða skratti.

1889 Major L A Waddell í breska hernum kom auga á stór fótspor í snjónum í Norðaustur Sikkim. Þjónar hans héldu því fram að sporin ætti mannlík vera, Jetí, sem kvaðst eiga það til að ráðast á manneskjur og taka með sér til átu.

Hann reit

"Nokkur stóreflis fótspor voru þvert á leið okkar og í átt að hærri tindum. Að sögn voru þetta fótspor loðnu villimannanna sem trúað er að búi þarna á snæviþöktu svæðinu, ásamt með goðsagnakenndum hvítum ljónum hverra öskur eru sögð heyrast í stormum. Trúin á þessar skepnur er almenn á meðal Tíbeta. Engu að síður gat enginn allra þeirra Tíbeta sem ég ræddi við sagst hafa upplifað þetta sjálfur..."

Seinna kvað hann það ekki útilokað að um björn hefði verið að ræða.

1902 þegar verkamenn unnu við lagningu símskeytavíra á milli Lhasa í Tíbet og Kalimpong í Bengal, kváðust þeir hafa orðið vitni að því er hermenn bönuðu Jetí. John A. Keel segir frá þessu í bók og að gamall indverskur hermaður sem sá atvikið hefði sagt að skepnan hefði verið 3ja metra há og þakin 7 - 8 sm löngu hári. 'Ógnvekjandi hárlaust fés, gular og beittar tennur, rauð og hrollvekjandi augu."

1914 kvaðst breskur skógarvörður í Sikkim, J R P Gent, hafa fundið stór fótspor, greinilega af mikilli og ótrúlegri skepnu. Sumar heimildir herma að hann hafi séð ögn til hennar og sagt hana hafa verið gulbrúnhærða. Hann kvað mælingar af sporunum hafa sýnt að bilið á milli spora hefði verið 2ja feta langt. Tærnar hafi snúið aftur, líkt og skepnan hefði gengið á hnjánum upp hæðirnar.

1921 sást nafninu "Snjómanninum skelfilega" fyrst bregða fyrir. Það ár kom til Nepals Lieutenant-Colonel Charles Howard-Bury ásamt með konunglegri sveit breskra áhugamanna um Everest, en eftir þá ferð reit hann ritið "Mount Everest The Reconnaissance (Könnun), 1921". Þar skrifar hann um ferðalag sitt í 7 km hæð um "Lhakpa-la" svæði sem liggur nærri Everest. Þar gekk hann fram á fótspor í snjónum og taldi þau líklega hafa verið eftir 'stóran skokkandi gráúlf', en virtust vera eftir berfættan mann í mjúkri mjöllinni. Engu að síður kvað Howard-Bury leiðsögumennina hafa fullyrt að sporin væru eftir "Villta manninn í snjónum", sem þeir nefndu á sínu máli "metoh-kangmi". "Metoh" þýðir 'mannbjörn' og "Kang-mi" 'snjómaður'.

1921 kvaðst William Knight hafa séð föla nær allsbera fígúru á heimleið sinni frá Tibet, og var þá staddur í Gangtok, í Sikkim,

Hann kvaðst hafa numið staðar til að kasta mæðinni og horfa til sólar:

"Þegar ég hugðist ganga örna minna í náttúrunni, heyrði ég ókennilegt hljóð og sá í 15 - 20 skrefa fjarlægð, veru sem ég tel að hafi verið ein af hærðu mönnunum sem Howard-Bury ræddi um og Tíbetarnir kalla Snjómanninn skelfilega." (November 2, 1921, The Times. )

"Hún var á að giska 180 sm á hæð, nær nakin í þessum heljarkulda í nóvember. Veran var fölgul, svipuð og kínverji, úfið hár á höfðinu, lítið hár á fésinu, mjög hjólbeinótt og stórar ógnvekjandi hendur. Vöðvabyggingin í örmum, lærum, fótum og brjóstkassa var svakaleg. Í höndum sér bar hann einskonar frumgerð af boga." Sumir halda að veran hafi líklega verið hindúskur meinlætamaður, búddisti eða einsetumaður en ekki Jeti.

1923 kveðst Major Alan Cameron hafa séð hóp af dökkum verum uppi á fjalli gangandi eftir snjólínunni, tekið myndir af fótsporunum í kjölfarið enda talið þau óvenjuleg.

1925, sá N.A. Tombazi, ljósmyndari og meðlimur í Konunglega landfræðifélaginu, skepnu í um 5 km hæð nærri Zemu-jöklinum. Tombazi reit seinna að hann hefði fylgst með skepnunni í 200 - 300 metra fjarlægð uþb. mínútu. "Óneitanlega hafði veran útlínur manneskju, gekk upprétt á 2 fótum, nam staðar af og til, beygði sig og togaði í dvergvaxnar alparósarunna. Veran virtist afar dökk í hvítum snjónum, og ég gat ekki betur séð en að hún væri klæðalaus." Um 2 tímum seinna komu Tombazi og félagar niður af fjallinu og sáu þá sporin skepunnar og líktust þau fótsporum manna, en aðeins 6-7 tommur á lengd og 4 tommur á breidd. "Sporin voru greinilega tvífótungs." sagði Tombazi og að margir sveitungar kölluðu skepnuna Kanchenjunga-skratta.

1931 er Bentley Beauman sagður hafa séð Jeta á jökli ekki svo langt frá Ganges-fljótinu í vestrurhluta Himalaja.

1934 skaut Ernst Schäfer, marga birni í Himalaja-fjöllum og stóð á því fastar en eigin fótum að þessi dýr væru hið sama og það sem kallaðist Jetí.

1937- á leið sinni frá Tíbet heyrði Frank Smythe margar sögur af loðnum villimönnum af vörum Tíbeta og Sjerpa, og kvaðst sjálfur hafa séð fótspor þeirra í meira en 4000 m. hæð.

1937 reit Jean Marques-Riviere í bók sína, L'Inde Secrete et sa Magie eða Leyndardómar Indlands og töfrar að persóna hefði séð þetta,

"Við gengum áfram varlega; hávaðinn óx. Shyndilega benti einn okkar okkur á að nema staðar og horfa. Fyrir framan okkur, innan um kletta hring, á meðal stótta brotinna steina, sáum við einkennilega sjón; uþb. 10 mannapa, 3 - 4 metra háa, þar sem að þeir stóðu saman í hring. Einn þeirra barði frumstæða trumbu gerða úr holum trjábol. Máttur mannsins hlýtur að hafa verið allsvakalegur mtt. til hávaðans sem kom frá honum. Hinir hreyfðu sig í takt við sláttinn. Þetta var einhver trúarleg athöfn, án vafa, því að allt þeirra fas og hegðan benti til þess. Skrokkar þeirra voru kafloðnir og fés þeirra voru mitt á milli manna og górilla. En annars var ekkert sem benti til þess að þeir væru villidýr, og sá sem barði trumbuna stóð uppréttur eins og mannvera. Þeir voru allsnaktir, þrátt fyrir heljarkuldann í þessari auðn og að einkennilega depurð væri að sjá í ógnvekjandi fésum þeirra." Flestir þeirra sem trúa á tilvist Jetans segja þetta bull.

1937: Uppgötvar H.W.Tilman spor á jöklinum í Biafo í Baltistan sem er í Karakoram (Pakistan).

1938 fullyrðir d'Auvergne kafteinn, umjónarmaður Victoria-minnisvarðans í Kalkútta að 3ja metra Jeti, sem hafði útlit frummanns, hefði skaðað hann og hjúkrað til heilsu á ný. Jetinn hefði borið hann í helli sinn um nokkurra km. vegalengd. Hefði síðan hleypt honum heim á ný eftir að bata var náð.

1942- Slavomir Rawicz sem gaf út bók 1952, þar sem hann segir frá ætluðum flótta sínum úr Gúlag-vinnubúðum í Siberíu 1942, og segir hann frá ferð sinni yfir Himalaja-fjöll. Hann segist hafa séð 2 8 feta háar skepnur er hann var í nánd við Bútan og Sikkim. Fylgst með þeim í 2 stundir úr 200 m fjarlægð.

1944- Wood/Kirkland/Maggs-leiðangurinn kveður sig hafa séð Snjómanninn skelfilega, en sumir segja skepnuna hafa bara verið eintak af Langur-apaketti.

1948- Úraníumleitarmaður frá Noregi, Jan Frostis segist hafa orðið fyrir árás 2ja Jeta er hann var staddur í Zemu skarði í Sikkim. Hann var illa lemstraður á öxl og þurfti læknismeðferð.

1949: Sjerpinn Tenzig, maðurinn sem var annað hvort fyrstur eða annar á tind Everest kveður sig hafa séð Jeta í snjónum nærri klaustri í Thyangboche / Thangboche, þar sem síðarnefndur var að leika sér í snjónum. Hann segir Jetann hafa verið mann að hálfu leyti. Hann hafi verið svona 1 og 70 á hæð með oddmjótt og hátt höfuð, þakinn rauðleitu hári og hárlaust fés. Hann var einlægur í frásögn sinni og fullyrti að fyrirbærið hefði hvorki verið björn né apaköttur.

Áhugi fyrir Jetanum náði dramatísku hámarki á sjötta áratug síðustu aldar. Í tilraun sinni til að klífa Mount Everest 1951, tók Eric Shipton margar ljósmyndir af stóreflis förum í snjónum í uþb. 6000 m. (19,685 ft) fyrir ofan sjávarmál. Myndir þessar hafa mikið verið skoðaðar og valdið ágreiningi. Sumir telja þær bestu sönnunina um tilvist Jeta, en aðrir telja sporin vera eftir eitthvert venjulegra dýr, en hafi bara stækkað og afmyndast í bráðnandi snjónum.

1952: Svissneskur leiðangur finnur leifar af einhverju sem sumir telja að geti verið gert af Jeta á Khumbu-jöklinum, en telja að björn gæti allt eins hafa verið þar á ferð.

1953: Sir Edmund Hillary og Tenzing Norgay skýrðu frá því að þeir hefðu séð stór fótspor á leið sinni upp Everest-fjall. Hillary taldi seinna að tilvist Jeta væri óáreiðanleg.

1954 Daily Mail: 19. mars birti blaðið grein um "Snjómannsleiðangurinn" 1954, og segir frá því að þeim hafi tekist að safna og leggja fram sýnishorn hára af hauskúpu sem þeir sáu í Pangboche-klaustrinu. Rannsókninni á hárinu stjórnaði Frederic Wood Jones, F.R.S, D.Sc., prófessor (sem andaðist 29. september 1954) og sérfræðingi í mennskri og samskonar líkamsbyggingu.

Í rannsókninni voru teknar smásjárljósmyndir af hárunum og borið saman við hár af velþekktum tegundum, ss. bjarnar og órangútans.

Hann (Professor Woods-Jones) var þeirrar skoðunar að þessi hársýni af meintri "kúpu" væru ekki af neinni kúpu.

Hárin voru svört eða dökkbrún í daufu ljósi, en rauðleit í sólarljósi. Ekkert þeirra hafði verið litað og þau voru ákaflega gömul.

Hárin voru bleikt, skorin í sundur og borin saman undir smásjánni við hár þekktra dýrategunda. Wood-Jones var ekki mögulegt að ákveða af hvaða tegund Pangboche voru tekin. Hinsvegar var hann sannfærður um að þau væru ekki af mannapa né þá af birni. Hann kvað þau geta verið af grófhærðu hófdýri, en ekki af höfði þess; fremur af herðum þess.

Á meðan stóð á 'Daily Mail Snjómanns leitarleiðangrinum 1954', hinum mesta þangað til, ferðaðist fjallamaðurinn og leiðtoginn John Angelo Jackson, fyrstur manna frá Everest til Kangchenjunga og ljósmyndaði í þeirri ferð táknmyndir af Jetanum í Thyangboche Gompa. Jackson rakti og ljósmyndaði mörg fótspor í snjónum, og voru mörg þeirra þekkjanleg. Hinsvegar voru mörg spor undan óþekktri veru. Óvenju breið förin sem líktust fótsporum voru talin vera orðin til vegna veðrunar.

Höfuðkúpan var talin hafa verið af villimanni og var tilbeðin í klaustrinu. Sjerpinn Tenzig taldi svo vera vegna keilulaga lögunar hennar. En þess ber að geta að þessi lögun er talin vera á þeim geimverum sem svo vinsælar eru í sjónvarpi. Þannig að ekki er víst að Jetinn líti svona út þrátt fyrir að sögusagnir segi það. Tenzig er langfrægastur þeirra manna sem segjast hafa séð Jeta.

Dr. Teizo Ogawa frá Tokyo háskóla kvaðst í annarri rannsókn hafa skoðað 2 hendur og höfuðkúpuna úr klaustrinu. Nýlegar skýrslur kveða hann hafa rannsakað þetta þrennt og hann fullyrði að allt sé þetta af sama dýri.

1955 segist Frakkinn Abbet Bordet hafa séð 3 slóðir spora óþekktrar skepnu.

Í upphafi 1957, stóð Tom Slick, bandaríkjamaður sem hafði efnast af olíu, fyrir nokkrum leiðöngrum til að kanna jetasagnir. 1959, tókst í leiðangri hans að safna meintum jetahægðum. Í greiningu fundust sníkjudýr sem ekki tókst að flokka. Bernard Heuvelmans reit að "Þar sem hvert og eitt dýr hefur sín eigin sníkjudýr virtist það augljóst að viðkomandi dýr er óþekkt."

1958 fór bandarískur vísindamaður Dr Norman Dyrenfurth sem vann í Kathmandu, inn í hella þar sem hann taldi einhverskonar frummenn hafa búið. Hann tók plastmót af fótsporum og hársýni, auk fæðusýnishorna.

Svo virðist vera sem að Peter Byrne sem var þátttakandi í leiðangri Slicks hafi stolist til að taka beinsýni af kúpunni í klaustrinu þar sem að munkarnir vildu ekki leyfa ítarlega rannsókn.

1959, smyglaði leikarinn Jimmy Stewart, á meðan á heimsókn hans til Indlands stóð, leifum af ætluðum Jeta, hinni svokölluðu Pangboche-hönd, í farangri sínum er hann flaug til Lundúna.

Þessi hönd sem Byrne á að hafa tekið í klaustri í Nepal og sögð vera af Jeta, hefur gengið í gegnum rannsóknir allavega tvisvar. Frummannsfræðingurinn W. C. Osman Hill við lundúnaháskóla fullyrti að hún sé af Neanderþal manni.

Annar sérfræðingur, bandarískur mannfræðingur George Agogino fullyrti að leifarnar væru nánast mannlegar.

1960, stóð Sir Edmund Hillary fyrir leiðangri sem átti að safna og meta sönnunargögn um Jetann og sendi hann jetakúpu frá Khumjung klaustrinu til Vesturlanda til rannsókna. Niðurstöður þeirra rannsókna bentu til þess að kúpan hefði verið búin til úr skinni af dýri (serow) sem líkist geit en telst til himalaja-antílópa. En að þær væru 200 ára gamlar orðnar. En sumir voru ekki sammála þessari greiningu. Shackley sagði að þær "bentu til að hár á kúpunni virtust vera af apakyni, og að hægðirnar virtust ekki vera úr dýrinu "serow". Þegar kúpunni hafði verið skilað aftur varð hún áfram tilbeðin.

Sami Himalaja-leiðangur Hillarys fullyrti að gengið hefði verið fram á nokkur spor óþekktrar dýrategundar.

Önnur klaustur segjast hafa í fórum sínum hauskúpur og loðskinn af Jeta. Sum jafnvel að þar sé geymd 400 ára múmmía af Jeta.

Þessar fullyrðingar breyta aðeins aldurshugmyndum, en ég vil segja frá því að dagblaðið Kathmandu Chronicle skýrði frá því á 6. áratug 20. aldar að höfuð af Jeta væri geymt í Chilunka-klaustrinu, 75 km norður af Kathmandu, hugsanlega af einum sem nepalskir hermenn hefðu banað, að sögn í sjálfsvörn.

Chemed Rigdzin Dorje, tíbetskur Lama fullyrðir að klaustur nokkurt geymi múmmíu af Jeta.

Háttsettur lama úr Thyangboche-klaustrinu og þorpsöldungur kváðust hafa séð marga Jeta feldi um sína daga.

Að auki á það að hafa gerst 1959, að múmmía af Jeta sem átti að hafa verið fundin af nepölskum kaupmanni á að hafa týnst í flutningi til háskóla í Beijing.

Tíbetskur lami, Chemed Rigdzin Dorje Lope, kvaðst hafa skoðað 2 jeta-múmmíur í Tíbet sem geymdar voru í klaustrum sem kínverskir hermenn eiga að hafa lagt í rúst.

1970, segist breski fjallamaðurinn Don Whillans hafa séð skepnu er hann var að klífa nálægt Annapurna. Á meðan hann var að leita sér að heppilegu tjaldsvæði kvaðst Whillans hafa heyrt einkennileg öskur. Sjerpa-leiðsögumaður hans tjáði honum að öskrin væru köll jeta. Þá um nóttina kvaðst Whillans, hafa séð dökkan skugga á hreyfingu í nánd við búðirnar sínar. Daginn eftir sá Whillans nokkur mannlík fótspor í snjónum, og um kvöldið fylgdist hann í sjónauka með tvífættri apa-líkri skepnu um 20 mín. skeið, þar sem hún augsjáanlega leitaði sér fæðu ekki svo allfjarri tjaldbúðunum hans. Sögur segja og að hann hefði í mánaskini fylgst með apalíkri skepnu, þar sem hún klifraði yfir fjallshrygg á fjórum fótum. Sumir segja að þetta hljómi sem lýsing á Langur-apaketti. Sumt fólk heldur því fram að ósk fólks um að sjá Jeta villi því sýn.

1971 fullyrti Yoshiteru Takahashi, sem var meðlimur í japönskum leiðangri að hann hefði séð Dhaulagiri, górillu i 15 m. fjarlægð í um 40 sek. Að hún hafi verið 150 sm. á hæð. Því miður hafi myndavélin klikkað, og því engin mynd náðst til sönnunar.

1972, fundu Edward Cronin og Dr Howard Emery fótspor við tjaldbúðir í hlíðum Everest-fjalls. Þeir röktu slóðina fram að háu klettabjargi. Þeir fullyrtu að manneskja hefði ekki getað klifið þessa kletta. Mót af sporunum voru tekin fyrir Jeffrey McNeely.

1978 ljósmyndaði Hunt lávarður, einnig þekktur sem John Hunt, sem leiddi hinn árangursríka leiðangur 1953 upp Mount Everest, nokkuð sem sumir töldu vera jeta-fótspor.

1978- að eigin sögn fengu Miller og Cacciolfi í hendur bringuhár af jeta frá aldraðri konu í þorpinu Khumjung, Nepal, sem er suðvestur af Mount Everest. Sonur hennar hafði verið að flytja kartöflur eftir slóða fyrr á því ári og hafði orðið fyrir árás eins jeta, að eigin sögn. Jetinn var karlkyns, nærri sjö feta hár og þakinn dökku og rauðleitu hári. Sonurinn varðist með hlújárninu sínu með því að berja í bringu jetans sem brást við með flótta upp í fjöllin. Sár hans reyndust svo alvarleg að hann beið bana. Hárin sem hann fann voru löng, svört og gróf.

1979 voru fjallamennirnir John Edwards & John Allen að leita á svæði í 5600 metra hæð. Edwards tók eftir "slútandi kletti sem myndaði skýli". Þeim til furðu sáu þeir þeir fótspor sem líktust mannssporum í snjónum. Þeir heyrðu einnig skerandi ómannlegt viðvörunaröskur sem varði í 5 til 10 sekúndur. Þeir töldu jeta geta hafa verið þar á ferð. (Tímaritið People, 21. jan., 1980.

Flokkur manna kom aftur á staðinn daginn eftir til að ljósmynda sporin. Af því að fótsporin voru misstór reiknuðu þeir með því að þarna hefði verið íverustaður fjölskyldu, væntanlega af kyni jeta.

1979, Guo Shenbao, sem var á landamærum Nepals og Tibets, kveðst hafa verið þar í kofa og hafa verið snertur af loðinni jetahönd.

1986, fullyrti ítalski fjallamaðurinn Reinhold Messner að hafa komist augliti til auglitis við jeta í austurhluta Tíbets. Hann hefur síðan skrifað bók, My Quest for the Yeti (Leit mín að Jeta), og kveðst auk þess hafa banað einum. Messner fullyrðir að Jetarnir séu einfaldlega himaljaskir brúnir birnir (Ursus arctos isabellinus) sem gangi ýmist á 2 eða 4 fótum.

1998 kveðst bandarískur fjallgöngumaður , Craig Calonica hafa séð 2 jeta á gangi niður hlíðar Everest kínamegin.

2001 fundu breskir leiðangursmenn, ma. frá sjónvarpsstöðinni Channel 4 nokkur hár í skógi í austurhluta Bútan. Þau settu hárin sem höfðu óvenjulegt útlit í DNA-rannsókn, en ekki varð ljós dýrategundin við það.

2003, gaf japanski fjallamaðurinn Makoto Nebuka út niðurstöður 12 ára rannsóknar sinnar, þar sem hann staðhæfði að orðið "Yeti" sé afbökun orðsins "meti" - svæðismállýskuheiti yfir "björn". Tíbetar sem og fleiri tilbiðja björninn sem yfirnáttúrulega veru. Fullyrðingar Nebukas ollu hinsvegar strax mikilli gagnrýni og var hann sakaður um málfræðilegt kæruleysi.

Til að mynda Dr Raj Kumar Pandey, sem hefur einnig rannsakað jetana bæði og fjallamállýskurnar, sagði "það er ótækt að blanda saman sögum af hinni dularfullu skepnu í Himalaja og orðum sem ríma, en hafa ólíka merkingu."

Margir dýrafræðingar hafa eftir athuganir á skýrslum sjónarvotta og staðsetningum, komist að þeirri niðurstöðu að kenna megi um rangri greiningu á hversdagslegri skepnum. Margir mikilhæfir og kostnaðasamir leiðangrar hafa ekki náð að sanna né afsanna tilvist Jetans, jafnvel þótt einum þeirra sem ferðaðist um Bútan hafi tekist að hafa upp á hárasýni sem ekki hefur tekist að greina.

Sumir segja að skepnurnar kunna að vera nútímaútgáfur á hinni útdauðu apategund "Gigantopithecus", þar sem að einu sönnunargögnin (önnur en tennur) sem komið hafa í leitirnar um Gigantopithecus (kjálkabein hans) benda til að hauskúpan hafi setið á lóðréttum mænustofni (eins og í mannöpum og öðrum tvífættum öpum eins og "Oreopithecus"). Hvað sem því líður að á meðan Jetinn er venjulega talinn til tvífótunga, telja flestir vísindamenn að "Gigantopithicus" hafi líklega verið ferfætlingur, og svo stórvaxinn að ef hann hafi ekki þróast sérstaklega sem tvífættur api (eins og Oreopithecus og mannaparnir) hefur uppréttur gangur verið afskaplega erfiður fyrir þennan líklega útdauða prímata. Nánasti sannanlegi ættingi hans yrði þá órangútan.